I vaitafe masani, e tafe le vai mai luga i lalo ma fefiloi ma palapala, ma e masani ona fufuluina le alititai o le vaitafe ma auvai, lea e faaalia ai o loo i ai se aofaiga patino o le malosi o loo natia i totonu o le vai. I lalo o tulaga masani, o lenei malosiaga gafatia e faaaogaina i le oloina, tuleiina o palapala ma le faatoilaloina o le tete'e atu i le fe'ese'esea'iga. Afai tatou te fausia ni fale ma faapipii ni meafaigaluega talafeagai e faia ai se tafega mautu o le vai e tafe i totonu o se turbine vai, o le a faagaoioia le turbine vai e le tafe o le vai, e pei o se matagi, e mafai ona feliuliuai pea, ma o le malosi o le vai o le a liua i le malosi fa'amekanika. A fa'agaoioia e le turbine vai le generator e feliuliuai fa'atasi, e mafai ona gaosia le eletise, ma liua le malosi o le vai i le malosi eletise. O le mataupu faavae autu lea o le gaosiga o le eletise vai. O turbine vai ma generators o meafaigaluega sili ona taua mo le gaosiga o le eletise vai. Se'i ou tuuina atu ia te oe se folasaga puupuu i le malamalama itiiti e uiga i le gaosiga o le eletise vai.
1. Malosiaga o le vai ma le malosiaga o le tafe o le vai
I le mamanuina o se nofoaga e fa'aaogaina ai le eletise mai le vai, ina ia iloa ai le tele o le nofoaga e fa'aaogaina ai le eletise, e tatau ona iloa le gafatia o le nofoaga e gaosia ai le eletise. E tusa ai ma mataupu faavae autu o le gaosiga o le eletise mai le vai, e le faigata ona iloa o le gafatia o le nofoaga e gaosia ai le eletise e fuafua i le tele o galuega e mafai ona faia e le tafe. Tatou te ta'ua le galuega atoa e mafai e le vai ona faia i se vaitaimi patino o le malosiaga o le vai, ma o le galuega e mafai ona faia i se iunite o le taimi (sekone) e ta'ua o le malosiaga o le tafe. E manino lava, o le tele o le malosiaga o le tafe o le vai, o le tele foi lea o le gafatia o le nofoaga e gaosia ai le eletise. O le mea lea, ina ia iloa le gafatia o le nofoaga e gaosia ai le eletise, e tatau muamua ona tatou fuafuaina le malosiaga o le tafe o le vai. E mafai ona fuafuaina le malosiaga o le tafe o le vai i le vaitafe i lenei auala, i le manatu o le pa'ū o le vai i se vaega patino o le vaitafe o le H (mita), ma le aofa'i o le vai o le H e ui atu i le vaega o le vaitafe i le iunite taimi (sekone) o le Q (mita kupita/sekone), ona tutusa lea o le malosiaga o le tafe ma le fua o le mamafa o le vai ma le pa'ū. E manino lava, o le maualuga o le mataua o le vai, o le tele foi lea o le tafe, ma o le tele foi lena o le malosi o le tafe o le vai.
2. O le gaosiga o nofoaga eletise mai le vai
I lalo o se tulaga maualuga ma le tafega patino, o le eletise e mafai ona gaosia e se nofoaga eletise vai e ta'ua o le gaosiga o le eletise vai. E manino lava, o le malosiaga e alu ese e fa'alagolago i le malosiaga o le tafe o le vai e ala i le turbine. I le faagasologa o le liua o le malosiaga o le vai i le malosiaga eletise, e tatau i le vai ona faatoilaloina le tete'e o vaitafe po'o fale i le ala mai luga i lalo. E tatau fo'i i turbine vai, generators, ma masini fa'asalalau ona faatoilaloina le tele o tete'e i le taimi o galuega. Ina ia faatoilaloina le tete'e, e tatau ona faia galuega, ma o le malosiaga o le tafe o le vai o le a fa'aaogaina, o se mea e le maalofia. O le mea lea, o le malosiaga o le tafe o le vai e mafai ona fa'aaogaina e gaosia ai le eletise e la'ititi ifo nai lo le tau e maua mai i le fua fa'atatau, o lona uiga, o le gaosiga o le nofoaga eletise vai e tatau ona tutusa ma le malosiaga o le tafe o le vai ua fa'ateleina i se vaega e itiiti ifo i le 1. O lenei fua fa'atatau e ta'ua fo'i o le lelei o se nofoaga eletise vai.
O le taua patino o le lelei o se nofoaga e fa'aaogaina ai le eletise mai le vai e feso'ota'i ma le tele o le malosi e leiloa pe a tafe le vai i totonu o le fale ma le turbine vai, masini fa'asalalau, generator, ma isi mea fa'apena, o le tele o le leiloa, o le maualalo fo'i lea o le lelei. I se nofoaga la'ititi e fa'aaogaina ai le eletise mai le vai, o le aofa'i o nei leiloa e tusa ma le 25-40% o le malosi o le tafe o le vai. O lona uiga, o le tafe o le vai e mafai ona gaosia ai le 100 kilowatts o le eletise e ulufale atu i le nofoaga e fa'aaogaina ai le eletise mai le vai, ma e na'o le 60 i le 75 kilowatts o le eletise e mafai ona gaosia e le generator, o lea o le lelei o le nofoaga e fa'aaogaina ai le eletise mai le vai e tutusa ma le 60~75%.

E mafai ona iloa mai le folasaga muamua, afai e tumau le eseesega o le tafe o le eletise ma le maualuga o le vai i le nofoaga eletise, e faalagolago le malosiaga e maua mai le nofoaga eletise i le lelei o le faatinoga. Ua faamaonia i faiga masani e faapea, e faaopoopo atu i le faatinoga o turbine hydraulic, generators ma masini e auina atu ai le eletise, o isi mea e aafia ai le lelei o nofoaga eletise mai le vai, e pei o le lelei o le fausiaina o fale ma le faapipiiina o masini, le lelei o le faagaoioiga ma le pulega, ma pe sa'o le mamanu o le nofoaga eletise mai le vai, o mea uma ia e aafia ai le lelei o le nofoaga eletise mai le vai. Ioe, o nisi o nei mea e aafia ai e autu ma o nisi e lona lua, ma i lalo o nisi tulaga, o mea autu ma lona lua o le a liua foi le tasi i le isi.
Ae ui i lea, e tusa lava po o le a le mea taua, o le mea taua e filifili ai, o tagata e lē o ni meafaitino, o masini e pulea e tagata, ma o tekinolosi e pulea e mafaufauga. O le mea lea, i le mamanuina, fausiaina ma le filifilia o meafaigaluega o nofoaga e maua ai le eletise mai le vai, e tatau ona faia atoatoa le matafaioi patino a tagata soifua, ma ia taumafai mo le tulaga silisili i tekinolosi ina ia faaitiitia ai le leiloa o le malosi o le tafe o le vai i le tele e mafai ai. O lenei mea mo nisi nofoaga e maua ai le eletise mai le vai lea e fai si maualalo le pa'ū o le vai. E matuā tāua tele lava. I le taimi lava e tasi, e tatau ona faamalosia lelei le faagaoioiga ma le pulega o nofoaga e maua ai le eletise mai le vai, ina ia faaleleia atili ai le lelei o nofoaga e maua ai le eletise, ia faaaoga atoatoa punaoa o le vai, ma ia mafai ai e nofoaga laiti e maua ai le eletise mai le vai ona faia se sao tele.
Taimi na lafoina ai: Iuni-09-2021