Nō nā tata nei, kua tuhia e te kāwanatanga o Huiterangi tētahi kaupapa here hou. Mēnā ka kino haere te raruraru pūngao o nāianei, ka aukatia e Huiterangi te taraiwa waka hiko mō ngā haerenga "koretake".
E whakaatu ana ngā raraunga e pā ana, tata ki te 60% o te pūngao o Huiterangi e ahu mai ana i ngā teihana hiko wai, me te 30% mai i te hiko karihi. Heoi, kua oati te kāwanatanga ki te whakamutu i tana hiko karihi, ko te toenga ia e ahu mai ana i ngā pāmu hau me ngā hinu pūmua tuku iho. E whakaatu ana ngā tatauranga he nui te pūngao e whakaputaina ana e Huiterangi i ia tau hei pupuri i te rama, engari ko ngā huringa āhuarangi o te wā ka arahi ki ngā āhuatanga kore e taea te matapae.
Ka taea e te wai ua me te hukarere rewa i ngā marama mahana te pupuri i te taumata wai o te awa, me te whakarato i ngā rauemi e tika ana mō te whakaputa hiko wai. Heoi, kua heke te taumata wai o ngā roto me ngā awa i ngā marama makariri me te raumati maroke rawa o Ūropi, ā, kua iti ake te whakaputa hiko wai, nō reira me whakawhirinaki a Huiterangi ki ngā kawemai hiko.
I mua, i kawemai a Huiterangi i te hiko mai i Parani me Tiamana hei whakatutuki i ana hiahia hiko katoa, engari i tēnei tau kua rerekē te āhua, ā, he pukumahi rawa hoki te tuku hiko o ngā whenua tata.
Kua roa a Wīwī e kawe ana i te hiko ki tāwāhi, engari i te haurua tuatahi o te tau 2022, he maha ngā raruraru i pā ki te mana karihi o Wīwī. I tēnei wā, he paku teitei ake te wātea o ngā waeine mana karihi o Wīwī i te 50%, ā, koia te take i noho ai a Wīwī hei kawemai hiko mō te wā tuatahi. Nā te whakaiti hoki i te whakaputanga mana karihi, tera pea ka tūpono a Wīwī ki te korenga o te hiko i tēnei hotoke. I mua ake nei, i kī te kaiwhakahaere whatunga Wīwī ka whakaitihia te whakamahinga mā te 1% ki te 5% i raro i ngā āhuatanga taketake, ā, ko te 15% te nui rawa i raro i te āhuatanga kino rawa atu. E ai ki ngā taipitopito tuku hiko hou i whakaaturia e te French BFM TV i te 2, kua tīmata te kaiwhakahaere whatunga hiko o Wīwī ki te whakatakoto i tētahi mahere motuhanga hiko motuhake. Kei te motu katoa ngā rohe motuhanga hiko, ā, he motuhanga hiko mō ia whānau tae atu ki te rua hāora i te rā, ā, kotahi noa iho i te rā.

He rite tonu te āhua i Tiamana. Mēnā ka ngaro te puna hau māori i runga i ngā paipa o Rūhia, me raru ngā kamupene ratonga tūmatanui.
I te tīmatanga o Hune o tēnei tau, i kī a Elcom, te Komihana Hiko ā-Motu o Huiterangi, nā te whakaiti i te whakaputa hiko karihi me te kaweake hiko o Wīwī, tera pea he iti iho te kawemai hiko a Huiterangi mai i Wīwī i tēnei hotoke i tērā o ngā tau o mua, ā, kāore tēnei e whakakore i te raruraru o te korenga o te kaha hiko.
E ai ki ngā pūrongo, me kawemai pea e Huiterangi te hiko mai i Tiamana, i Austria me ētahi atu whenua tata o Itari. Heoi, e ai ki a Elcom, ko te wātea o ngā hiko kaweake o ēnei whenua e whakawhirinaki ana ki te wātea o ngā wahie pūmua e ahu mai ana i te hau māori.
He aha te rahi o te āputa hiko i Switzerland? E ai ki ngā pūrongo pāpāho o tāwāhi, e 4GWh te tono hiko kawemai a Switzerland i tēnei hotoke. He aha e kore ai e whiriwhiri i ngā whare rokiroki hiko? He take nui te utu. Ko te mea e ngaro ana i a Ūropi ko te hangarau rokiroki hiko ā-wā me te wā roa. I tēnei wā, kāore anō kia rongonuihia, kia whakamahia hoki te rokiroki hiko mō te wā roa i runga i te tauine nui.
E ai ki tētahi rangahau i whakahaerehia e Elcom mō ngā kaiwhakarato hiko 613 o Huiterangi, e matapaetia ana ka piki ake te utu hiko o te nuinga o ngā kaiwhakahaere mā te 47% pea, ko te tikanga ka piki ake ngā utu hiko o ngā whare mā te 20%. Ko te pikinga o ngā utu hau māori, waro me te waro, me te hekenga o te whakaputa hiko karihi o Wīwī, kua whai wāhi katoa ki te pikinga o ngā utu hiko i Huiterangi.
E ai ki te taumata utu hiko hou o te 183.97 euros/MWh (tata ki te 1.36 yuan/kWh) i Switzerland, ko te utu mākete e rite ana mō te hiko 4GWh he 735900 euros pea, tata ki te 5.44 miriona yuan. Mena ko te utu hiko teitei rawa atu i te marama o Ākuhata he 488.14 euro/MWh (tata ki te 3.61 yuan/kWh), ko te utu e rite ana mō te 4GWh he tata ki te 14.4348 miriona yuan.
Te aukati i te hiko! Te aukati koretake i ngā waka hiko
He maha ngā pāpāho i kōrero, hei whakatau i te korenga o te hiko me te whakarite i te haumarutanga o te hiko i tēnei hotoke, kei te tuhi te Kaunihera ā-Motu o Huiterangi i tētahi tauira e whakaaro ana ki ngā ture mō te "whakawhāiti me te aukati i te whakamahinga o te hiko hei whakarite i te tuku hiko ā-motu", e whakamārama ana i te mahere mahi e whā ngā wāhanga hei karo i ngā motu hiko, ā, e whakatinana ana i ngā aukati rerekē ina puta ngā raruraru o ngā taumata rerekē.
Heoi, ko tētahi o ngā mea tino hira ko te aukati i te taraiwa waka hiko i te taumata tuatoru. E kī ana te tuhinga "me whakamahi noa ngā waka hiko tūmataiti mō ngā haerenga tino tika (pēnei i ngā hiahia ngaio, te hokohoko, te kite i te tākuta, te haere ki ngā mahi whakapono, me te haere ki ngā hui a te kooti)."
I ngā tau tata nei, ko te rahinga hoko toharite o ngā motuka Huiterangi e tata ana ki te 300,000 ia tau, ā, kei te piki haere te ōwehenga o ngā waka hiko. I te tau 2021, 31823 ngā waka hiko hou kua rēhitatia i tāpirihia ki Huiterangi, ā, ko te ōwehenga o ngā waka hiko hou i Huiterangi mai i Hānuere ki Ākuhata 2022 i eke ki te 25%. Heoi, nā te korenga o ngā maramara me ngā raruraru tuku hiko, kāore te tipu o ngā waka hiko i Huiterangi i tēnei tau i te pai pērā i ngā tau o mua.
Kei te whakamahere a Huiterangi ki te whakaiti i te whakamahinga hiko o te tāone mā te aukati i te utunga waka hiko i ētahi wā. He mahi auaha engari tino nui tēnei, e whakaatu ana i te kino o te korenga o te hiko i Ūropi. Ko te tikanga o tēnei, tera pea a Huiterangi ka noho hei whenua tuatahi o te ao ki te aukati i ngā waka hiko. Heoi, he tino whakakatakata hoki tēnei ture, nā te mea i tēnei wā, kei te neke haere te kawe waka o te ao mai i ngā waka wahie ki ngā waka hiko hei whakaiti i te whakawhirinaki ki ngā wahie pūmua me te whakatutuki i te huringa o te pūngao ma.
Ina he nui ngā waka hiko e hono ana ki te whatunga hiko, tera pea ka piki ake te mōrearea o te korenga o te tuku hiko, ā, ka puta he wero ki te whakahaere pumau o te pūnaha hiko. Heoi, e ai ki ngā whakaaro o ngā tohunga o te umanga, ka taea hoki te whakamahi i ngā waka hiko ka whakatairangahia i roto i te tauine nui a meake nei hei wāhi rokiroki hiko, ā, ka karangatia ngātahi kia whai wāhi ki te whakakī i te whatunga hiko i te wā tino nui me te whakakī i te awaawa. Ka taea e ngā kaipupuri waka te utu ina iti te whakamahinga hiko. Ka taea e rātou te huri i te tuku hiko ki te whatunga hiko i te wā tino nui o te whakamahinga hiko, ahakoa he poto te hiko. Mā tēnei ka whakaiti i te pēhanga o te tuku hiko, ka whakarite i te haumaru me te pumau o te pūnaha hiko, ā, ka whakapai ake hoki i te whai huatanga o te pūnaha hiko.
Wā tuku: Hakihea-12-2022