చిన్న తరహా జలవిద్యుత్ సాంకేతికత, ఇది నీటిలోని గతి శక్తిని ఇతర శక్తి రూపాలుగా మారుస్తుంది.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న దేశాలలో చిన్న తరహా జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తికి (చిన్న జలవిద్యుత్ అని పిలుస్తారు) స్థిరమైన నిర్వచనం మరియు సామర్థ్య శ్రేణి విభజన లేదు. ఒకే దేశంలో కూడా, వేర్వేరు సమయాల్లో ప్రమాణాలు ఒకేలా ఉండవు. సాధారణంగా, స్థాపిత సామర్థ్యం ప్రకారం, చిన్న జలవిద్యుత్‌ను మూడు గ్రేడ్‌లుగా విభజించవచ్చు: సూక్ష్మ, చిన్న మరియు భారీ. కొన్ని దేశాలలో ఒకే గ్రేడ్ ఉండగా, మరికొన్ని దేశాలలో రెండు గ్రేడ్‌లుగా విభజించారు, అవి చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి. మన దేశ ప్రస్తుత నిబంధనల ప్రకారం, 25,000 కిలోవాట్ల కంటే తక్కువ స్థాపిత సామర్థ్యం ఉన్నవాటిని చిన్న జలవిద్యుత్ కేంద్రాలు అని; 25,000 కిలోవాట్లకు తక్కువ కాకుండా మరియు 250,000 కిలోవాట్ల కంటే తక్కువ స్థాపిత సామర్థ్యం ఉన్నవాటిని మధ్య తరహా జలవిద్యుత్ కేంద్రాలు అని; 250,000 కిలోవాట్ల కంటే ఎక్కువ స్థాపిత సామర్థ్యం ఉన్నవాటిని భారీ జలవిద్యుత్ కేంద్రాలు అని అంటారు.
చిన్న తరహా జలవిద్యుత్ సాంకేతికత: నీటిలోని గతిశక్తిని ఇతర శక్తి రూపాలుగా మార్చే సాంకేతికత అనేది బాగా స్థిరపడిన ప్రక్రియ మరియు విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయడానికి శతాబ్దాలుగా సమర్థవంతంగా ఉపయోగించబడుతోంది. అందువల్ల, ఇది అనేక దేశాలలో, ముఖ్యంగా ఆఫ్రికా, ఆసియా మరియు దక్షిణ అమెరికాలోని కొన్ని తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో విద్యుత్ ఉత్పత్తికి ప్రధాన మార్గాలలో ఒకటిగా మారింది. ఈ సాంకేతికత చిన్న స్థాయిలో ప్రారంభమై, జనరేటర్ల సమీపంలోని కొన్ని కమ్యూనిటీలకు సేవలు అందించింది, కానీ జ్ఞానం విస్తరించేకొద్దీ, ఇది పెద్ద ఎత్తున విద్యుత్ ఉత్పత్తిని మరియు సుదూర ప్రసారాన్ని సాధ్యం చేసింది. పెద్ద తరహా జలవిద్యుత్ జనరేటర్లు విశాలమైన జలాశయాలను ఉపయోగించుకుంటాయి, వీటిలో నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రత్యేక ఆనకట్టల నిర్మాణం అవసరం, దీనికోసం తరచుగా పెద్ద మొత్తంలో భూమిని ఉపయోగించాల్సి వస్తుంది. ఫలితంగా, పర్యావరణం మరియు జీవావరణ వ్యవస్థలపై ఇటువంటి అభివృద్ధిల ప్రభావం గురించి ఆందోళనలు పెరుగుతున్నాయి. ఈ ఆందోళనలు, ప్రసారానికి అయ్యే అధిక వ్యయంతో పాటు, చిన్న తరహా జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తిపై ఆసక్తిని తిరిగి పెంచాయి. ప్రారంభంలో, ఈ సాంకేతికత అభివృద్ధి యొక్క తొలి దశలలో, విద్యుత్ ఉత్పత్తి దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం కాదు. నీటిని పంపింగ్ చేయడం (గృహ నీటి సరఫరా మరియు నీటిపారుదల రెండింటికీ), ధాన్యం పిండి చేయడం మరియు పారిశ్రామిక కార్యకలాపాల కోసం యాంత్రిక పనులు వంటి ఉద్దేశించిన పనులను పూర్తి చేయడానికి యాంత్రిక పనిని నిర్వహించడానికి జలశక్తిని ప్రధానంగా ఉపయోగిస్తారు.

భారీ కేంద్రీకృత జలవిద్యుత్ కేంద్రాలు ఖరీదైనవిగా మరియు పర్యావరణానికి హానికరమైనవిగా నిరూపించబడ్డాయి, ఇవి జీవావరణ వ్యవస్థల సమతుల్యతను దెబ్బతీస్తాయి. ప్రసారానికి అయ్యే అధిక వ్యయానికి మరియు దాని ఫలితంగా ఏర్పడే అధిక విద్యుత్ వినియోగానికి అవే అంతిమ మూల కారణమని అనుభవం చెబుతోంది. అది కాకుండా, తూర్పు ఆఫ్రికాలో అటువంటి పరికరాలను స్థిరంగా మరియు నిలకడగా భరించగల నదులు దాదాపుగా లేవు, కానీ చిన్న తరహా విద్యుత్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగపడే కొన్ని చిన్న నదులు ఉన్నాయి. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న గ్రామీణ గృహాలకు విద్యుత్ అందించడానికి ఈ వనరులను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవాలి. నదులతో పాటు, జల వనరుల నుండి విద్యుత్ పొందడానికి ఇతర మార్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, సముద్రపు నీటి ఉష్ణ శక్తి, ఆటుపోట్ల శక్తి, తరంగ శక్తి మరియు భూగర్భ ఉష్ణ శక్తి కూడా వినియోగించుకోగల నీటి ఆధారిత శక్తి వనరులే. భూగర్భ ఉష్ణ శక్తి మరియు జలవిద్యుత్ మినహా, నీటికి సంబంధించిన ఇతర శక్తి వనరుల వాడకం ప్రపంచ విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థపై ఎటువంటి గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపలేదు. నేడు బాగా అభివృద్ధి చెంది, పెద్ద ఎత్తున ఉపయోగించబడుతున్న పురాతన విద్యుత్ ఉత్పత్తి సాంకేతికతలలో ఒకటైన జలవిద్యుత్ కూడా, ప్రపంచ మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో కేవలం 3% మాత్రమే వాటాను కలిగి ఉంది. శక్తి వనరుగా జలవిద్యుత్ సామర్థ్యం తూర్పు ఐరోపా కంటే ఆఫ్రికాలో ఎక్కువగా మరియు ఉత్తర అమెరికాతో సమానంగా ఉంది. కానీ దురదృష్టవశాత్తు, ఉపయోగించని జలవిద్యుత్ సామర్థ్యంలో ఆఫ్రికా ఖండం ప్రపంచంలోనే అగ్రగామిగా ఉన్నప్పటికీ, వేలాది మంది నివాసితులకు ఇప్పటికీ విద్యుత్ అందుబాటులో లేదు. జలవిద్యుత్ వినియోగ సూత్రంలో, జలాశయంలోని నీటిలో ఉన్న స్థితిశక్తిని యాంత్రిక పని కోసం స్వేచ్ఛా పతన గతిశక్తిగా మార్చడం ఇమిడి ఉంటుంది. దీని అర్థం, నీటిని నిల్వ చేసే పరికరాలు (జనరేటర్ వంటివి) శక్తి మార్పిడి జరిగే బిందువుకు పైన ఉండాలి. నీటి స్వేచ్ఛా ప్రవాహ పరిమాణం మరియు దిశను ప్రధానంగా నీటి పైపుల వాడకం ద్వారా నియంత్రిస్తారు. ఈ పైపులు నీటి ప్రవాహాన్ని మార్పిడి ప్రక్రియ జరిగే ప్రదేశానికి మళ్ళించి, తద్వారా విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
చిన్న జలవిద్యుత్ పాత్ర మరియు ప్రాముఖ్యత. విద్యుత్ పరిశ్రమ జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రధాన పరిశ్రమ. నేడు మన దేశంలో ఇంధనం కూడా ఒక తీవ్రమైన సమస్య. గ్రామీణ విద్యుదీకరణ వ్యవసాయ ఆధునీకరణలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం, మరియు దేశంలోని చిన్న జలవిద్యుత్ వనరులు కూడా గ్రామీణ విద్యుత్‌ను అందించడానికి ఒక మంచి ఇంధన వనరు. సంవత్సరాలుగా, రాష్ట్ర మరియు స్థానిక స్థాయిల మద్దతుతో, వివిధ శక్తులను సమీకరించడం జరిగింది, నీటి నిర్వహణ మరియు విద్యుత్ ఉత్పత్తిని దగ్గరగా అనుసంధానించారు, మరియు చిన్న తరహా జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి వ్యాపారం బలమైన అభివృద్ధిని సాధించింది. మన దేశంలోని చిన్న జలవిద్యుత్ వనరులు చాలా సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం నిర్వహించిన గ్రామీణ జలవిద్యుత్ వనరుల (10MW≤సింగిల్ స్టేషన్ ఇన్‌స్టాల్డ్ కెపాసిటీ≤50MW) సర్వే ప్రకారం, దేశంలో అభివృద్ధి చేయగల గ్రామీణ జలవిద్యుత్ వనరుల మొత్తం 128 మిలియన్ కిలోవాట్లు, ఇందులో అభివృద్ధి చేయగల చిన్న జలవిద్యుత్ వనరుల (10MW కంటే ఎక్కువ) మొత్తం సమీక్షించబడింది. నదీ మరియు 0.5MW≤ సింగిల్ స్టేషన్ ఇన్‌స్టాల్డ్ కెపాసిటీ