Va'aiga Fou i le Malosiaga o Asia Tutotonu: Le Tuputupu A'e o le Micro Hydropower
A o faatelevaveina e le lalolagi atoa le suiga agai i le gafataulimaina, o Uzbekistan ma Kyrgyzstan i Asia Tutotonu o loʻo tutu i se fetaulaiga fou o le atinaʻeina o le malosiaga. Faatasi ai ma le tuputupu aʻe malie o le tamaoaiga, o loʻo faʻalauteleina le tele o pisinisi a Uzbekistan, o loʻo vave ona alualu i luma le fausiaina o taulaga, ma o loʻo faʻaleleia pea le tulaga o le soifuaga mo ona tagata. I tua atu o nei suiga lelei o loʻo i ai le faʻateleina pea o le manaʻoga o le malosiaga. E tusa ai ma se lipoti mai le International Energy Agency (IEA), o le manaʻoga o le malosiaga a Uzbekistan ua faʻatupulaia pe tusa ma le 40% i le sefulu tausaga talu ai, ma e faʻamoemoeina o le a faʻateleina i le 50% i le 2030. O loʻo feagai foʻi Kyrgyzstan ma le manaʻoga o le malosiaga o loʻo vave ona faʻatupulaia, aemaise lava i masina o le taumalulu, pe a oʻo ina ogaoga le le lava o le sapalai o le eletise, ma o le le lava o le malosiaga o se faʻalavelave e faʻalavelaveina ai lona atinaʻeina o le tamaoaiga ma le sosaiete.
A o taumafai punaoa masani o le malosiaga e faʻafetaui nei manaʻoga faʻatupulaʻia, ua amata ona aliaʻe mai le tele o faʻafitauli. E ui o Uzbekistan e iai ni punaoa o le kesi masani, ae ua leva ona faʻalagolago i suauʻu faʻasaina, ma feagai ai ma le lamatiaga o le faʻaitiitia o punaoa ma le faʻaleagaina tele o le siosiomaga. O Kyrgyzstan, faʻatasi ai ma le tele o le malosiaga o le vai i lana faʻafefiloi o le malosiaga, o loʻo feagai ma le faʻafitauli o atinaʻe tuai ma le maualalo o le lelei, ma faigata ai ona faʻafetaui le manaʻoga o le eletise o loʻo faʻatupulaʻia. I lenei tulaga, ua tulaʻi mai le micro hydropower (Micro hydropower) o se fofo o le malosiaga mama ma gafataulimaina i atunuu uma e lua, faʻatasi ai ma le gafatia e le tatau ona faʻatauvaʻaina.
Uzbekistan: O se Fanua e Le'i Fa'aaogaina mo le Micro Hydropower
(1) Su'esu'ega o le Tulaga o le Malosiaga
Ua leva ona tulaga ese le fausaga o le malosiaga o Uzbekistan, ma e 86% o le sapalai o le malosiaga e aofia ai le kesi masani. O lenei faalagolago tele i le tasi punaoa o le malosiaga e lamatia ai le saogalemu o le malosiaga o le atunuu. Afai e fesuisuiai maketi faavaomalo o kesi masani pe feagai foi le gaosiga o kesi i totonu o le atunuu ma ni faafitauli, o le a matua aafia ai le sapalai o le malosiaga o Uzbekistan. E le gata i lea, o le tele o le faaaogaina o suauu ua mafua ai le tele o le faaleagaina o le siosiomaga, faatasi ai ma le faateleina o le kasa o le kaponi taiokesaita ma mafua ai le mamafa tele i le siosiomaga faalenatura i le lotoifale.
A o faʻatupulaʻia le gauai atu o le lalolagi i le atinaʻe gafataulimaina, ua iloa e Uzbekistan le faanatinati o le suiga o le malosiaga. Ua faʻatulagaina e le atunuʻu se faasologa o fuafuaga mo le atinaʻeina o le malosiaga, faatasi ai ma se sini e faʻateleina le sao o le malosiaga faʻafouina i lona gaosiga atoa o le eletise i le 54% i le 2030. O lenei sini e maua ai le tele o avanoa mo le atinaʻeina o le malosiaga faʻafouina mai le vai ma isi punaoa o le malosiaga faʻafouina.
(2) Su'esu'eina o le Malosiaga o le Micro Hydropower
E tamaoaiga Uzbekistan i punaoa vai, e tele lava ina fa'aputu i totonu o le vaitafe o Amu Darya ma Syr Darya. E tusa ai ma fa'amaumauga aloaia, e tusa ma le 22 piliona kWh le gafatia o le eletise mai le vai i le atunu'u, ae o le fua faatatau o le fa'aaogaina i le taimi nei e na'o le 15%. O lona uiga e tele le gafatia mo le atina'eina o eletise laiti mai le vai. I nisi o vaega maugā, e pei o vaega o le Pamir Plateau ma le Mauga o Tian Shan, o le laufanua ma'ai ma le tele o vaitafe e tafe ifo ai e avea ai ma nofoaga lelei mo le fausiaina o nofoaga eletise laiti mai le vai. O nei eria e iai vaitafe e tafe vave, ma maua ai se puna eletise mautu mo faiga eletise laiti mai le vai.
I le itulagi o Nukus, o loʻo i ai se nofoaga tele e maua ai le eletise mai le vai e 480 MW le malosi, e maua ai le lagolago taua i le atinaʻeina o le tamaoaiga i le lotoifale. I le faʻaopoopoga i nofoaga tetele e maua ai le eletise mai le vai, o loʻo suʻesuʻeina foʻi e Uzbekistan le fausiaina o fale gaosi eletise laiti. O nisi o nofoaga laiti e maua ai le eletise mai le vai ua uma ona fausia ma faʻagaoioia i nofoaga maotua, ma maua ai le sapalai mautu o le eletise i tagata o le lotoifale ma faʻaleleia atili ai lo latou tulaga lelei o le olaga. O nei nofoaga laiti e maua ai le eletise mai le vai e le gata ina faʻaaogaina atoatoa punaoa o le vai i le lotoifale ae faʻaitiitia ai foʻi le faʻalagolago i punaoa masani o le eletise, ma faʻaitiitia ai le faʻasaʻolotoina o le kaponi.
(3) Lagolago a le Malo
Mo le faʻalauiloaina o le atinaʻeina o le malosiaga faʻafouina, ua faʻalauiloa mai e le malo o Uzbek ni faiga faʻavae. I tulaga o fesoasoani tau tupe, e ofoina atu e le malo ni fesoasoani tau tupe i kamupani o loʻo faʻafaigaluega i galuega laiti o le eletise mai le vai e faʻaitiitia ai tau o tupe teufaafaigaluega. Mo kamupani o loʻo fausia ni nofoaga eletise laiti mai le vai, e tuʻuina atu e le malo ni fesoasoani tau tupe e faʻavae i luga o le gafatia o le nofoaga ma le gaosiga o le eletise, ma faʻamalosia ai tupe teufaafaigaluega i nofoaga eletise mai le vai laiti.
Ua fa'atinoina fo'i e le malo le tele o faiga fa'avae fa'apitoa. I tulaga o lafoga, o kamupani eletise laiti o le vai e fiafia i le fa'aitiitiga o lafoga, ma fa'amāmā ai a latou avega. I le taimi muamua o le fa'agaioiga, e ono tuusaunoa nei kamupani mai lafoga mo se vaitaimi patino, ma mulimuli ane e mafai ona latou fiafia i fua faatatau o lafoga maualalo. I tulaga o le fa'aaogaina o fanua, e fa'amuamua e le malo le tu'uina atu o fanua mo galuega fa'atino eletise laiti o le vai ma ofoina atu ni fa'aitiitiga fa'apitoa mo le fa'aaogaina o fanua. O nei faiga fa'avae e fausia ai se siosiomaga lelei mo le atina'eina o le eletise laiti o le vai.
(4) Luʻitau ma Tali
E ui i le tele o le gafatia o Uzbekistan ma faiga faʻavae lelei mo le atinaʻeina o le eletise mai le vai laiti, ae o loʻo i ai pea ni luʻitau. I le itu faʻatekinolosi, o tekinolosi laiti o le eletise mai le vai i nisi o itulagi ua tuai tele, ma e le lelei tele. O nisi o nofoaga tuai laiti o le eletise mai le vai ua tuai a latou meafaigaluega, taugata tele le tausiga, ma le le mautu o le gaosiga o le eletise. Ina ia foia lenei mea, e mafai e Uzbekistan ona faʻamalosia le galulue faʻatasi ma kamupani tekonolosi faavaomalo, faʻalauiloa tekinolosi ma meafaigaluega faʻapitoa o le eletise mai le vai laiti e faʻaleleia atili ai le lelei o le gaosiga o le eletise. O faiga faʻapaʻaga ma atunuu e pei o Saina ma Siamani, o loʻo i ai le poto masani i le eletise mai le vai laiti, e mafai ona aumaia ai tekinolosi ma meafaigaluega fou, ma faʻaleleia atili ai nofoaga laiti o le eletise mai le vai o le atunuʻu.
O le le lava o le fesoasoani tau tupe o se isi faʻafitauli tele. O le fausiaina o galuega faatino laiti o le eletise mai le vai e manaʻomia ai le tele o tupe teufaafaigaluega, ma e itiiti lava auala tau tupe a le atunuʻu o Uzbekistan. Mo le sailia o tupe, e mafai e le malo ona faʻamalosia tupe teufaafaigaluega faavaomalo, ma tosina mai ai faʻalapotopotoga tau tupe faavaomalo ma kamupani e teu faʻafaigaluega i galuega faatino laiti o le eletise mai le vai. E mafai foʻi e le malo ona faʻatuina ni tupe faʻapitoa e lagolago ai nei galuega faatino i tulaga tau tupe.
O le le lava o atina'e o lo'o iai nei o se mea e fa'atapula'aina ai le atina'eina o le eletise mai le vai laiti. O nisi o nofoaga maotua e le lava le feso'ota'iga o le eletise, ma faigata ai ona fa'asalalauina le eletise e maua mai i le eletise mai le vai laiti i nofoaga e tele ai le mana'oga. O le mea lea, e mana'omia e Uzbekistan ona fa'ateleina tupe teufaafaigaluega i le fausiaina ma le fa'aleleia atili o atina'e e pei o le eletise mai le vai laiti, ma fa'aleleia atili ai le gafatia o le fa'asalalauina o le eletise. E mafai e le malo ona fa'avavevave le fausiaina o le eletise mai le vai laiti e ala i tupe teufaafaigaluega ma le fa'atosina mai o tupe fa'aagafesootai, ma fa'amautinoa ai o le eletise e maua mai i le eletise mai le vai laiti e mafai ona tu'uina atu ma le lelei i tagata fa'atau.
Kyrgyzstan: O se Fa'ato'aga Tuputupu A'e mo le Micro Hydropower
(1) Nofoaga Fa'asao o le Malosiaga Fa'a-Suavai o le "Olo Vai o Asia Tutotonu"
Ua lauiloa Kyrgyzstan o le “Olo Vai o Asia Tutotonu,” ona o lona tulaga tulaga ese i le laufanua, lea e tele ai punaoa vai. Faatasi ai ma le 93% o le teritori o le atunuu e maugā, e masani ona timu, e salalau solo ai aisa, ma e silia ma le 500,000 km le lautele o vaitafe, o Kyrgyzstan e tusa ma le 51 piliona m³ le averesi o punaoa vai i le tausaga. O lenei mea ua avea ai le gafatia o le atunuu e maua ai le malosiaga vai e 1,335 piliona kWh, faatasi ai ma le gafatia faatekinolosi e 719 piliona kWh ma le gafatia tau tamaoaiga e 427 piliona kWh. I totonu o atunuu CIS, o Kyrgyzstan e tulaga tolu, i tua atu o Rusia ma Tajikistan, i tulaga o le gafatia o le malosiaga vai.
Peita'i, o le fua faatatau o le fa'aaogaina o punaoa o le eletise mai le vai i Kyrgyzstan i le taimi nei e na'o le tusa ma le 10%, o se eseesega tele i lona gafatia tele o le eletise mai le vai. E ui lava ua uma ona fa'atuina e le atunu'u ni nofoaga tetele o le eletise mai le vai e pei o le nofoaga o le eletise mai le vai i Toktogul (na fausia i le 1976, ma se gafatia tele ua fa'apipi'iina), o le tele o nofoaga laiti o le eletise mai le vai o lo'o i ai pea i le amataga o le atina'e, ma o le tele o le gafatia o le eletise mai le vai e le'i fa'aaogaina.
(2) Alualu i Luma ma Ausiaga o le Galuega Faatino
I tausaga talu ai nei, ua faia e Kyrgyzstan se alualu i luma taua i le fausiaina o nofoaga laiti o le eletise mai le vai. E tusa ai ma le Kabar News Agency, i le 2024, na faʻagaoioia ai e le atunuʻu se vaega o nofoaga laiti o le eletise mai le vai ma le aofaʻi atoa o le gafatia e 48.3 MW, e pei o nofoaga o le eletise mai le vai o Bala-Saruu ma Issyk-Ata-1. I le taimi nei, ua 33 nofoaga laiti o le eletise mai le vai o loʻo faʻagaoioia i le atunuʻu ma le aofaʻi atoa o le gafatia e 121.5 MW, ma a oʻo i le faʻaiuga o lenei tausaga, e ono isi nofoaga laiti o le eletise mai le vai o loʻo faʻamoemoeina o le a faʻagaoioia.
O le faʻatuina o nei nofoaga laiti o le eletise mai le vai ua matua faʻaleleia atili ai tulaga o le sapalai o le eletise i le lotoifale. I nisi o vaega mautu i mauga, lea sa le lava muamua le eletise, ua mafai nei e tagata ona maua le eletise mautu. Ua matua faʻaleleia atili le tulaga lelei o le soifuaga o tagata o le lotoifale, ma ua le toe nonofo i le pogisa i le po, ma ua galue lelei masini o le fale. O nisi pisinisi laiti a aiga e mafai foi ona faʻagaoioia lelei, ma faʻaosofia ai le malosi i le tamaoaiga i le lotoifale. E le gata i lea, o nei galuega laiti o le eletise mai le vai e faʻaitiitia ai le faʻalagolago i punaoa masani o le eletise ma faʻaitiitia ai le faʻasaʻolotoina o le kaponi, ma fesoasoani lelei ai i le puipuiga o le siosiomaga i le lotoifale.
(3) Le Mana o le Galulue Faatasi Faavaomalo
Ua i ai se sao taua tele o le galulue faʻatasi faavaomalo i le atinaʻeina o le eletise laiti i Kyrgyzstan. O Saina, i le avea ai ma paʻaga taua, ua galulue faʻatasi ma Kyrgyzstan i le matata o le eletise laiti. I le 7th Issyk-Kul International Economic Forum i le 2023, na sainia ai e se vaega o kamupani Saina se maliega ma Kyrgyzstan e faʻafaigaluega ai le 2 i le 3 piliona USD i le fausiaina o le Kazarman Cascade Hydropower Station, lea o le a aofia ai ni laʻau eletise e fa ma le aofaʻi atoa o le gafatia faʻapipiʻi e 1,160 MW ma ua faʻamoemoe e faʻagaoioia i le 2030.
O faʻalapotopotoga faʻavaomalo e pei o le Faletupe o le Lalolagi ma le Faletupe Europa mo le Toe Fausiaina ma le Atinaʻeina (EBRD) ua latou tuʻuina atu foʻi le fesoasoani tau tupe ma le lagolago faʻapitoa mo galuega laiti a le eletise vai i Kyrgyzstan. Ua tuʻuina atu e Kyrgyzstan ni galuega laiti o le nofoaga eletise vai i le EBRD, e aofia ai le fausiaina o le Upper Naryn Dam. Ua faʻaalia e le EBRD le naunau e faʻatino "galuega lanumeamata" i le atunuʻu, e aofia ai le faʻaonaponeiina o le vaega o le malosi ma galuega faatino o le eletise vai. O lenei galulue faʻatasi faʻavaomalo e le gata ina aumaia ai le fesoasoani tau tupe e manaʻomia tele i Kyrgyzstan, e faʻamāmā ai tapulaʻa tau tupe i le fausiaina o galuega faatino, ae faʻalauiloa ai foʻi tekinolosi faʻapitoa ma tomai faʻapitoa i le pulega, faʻaleleia atili ai le fausiaina ma le faʻatinoina o galuega faatino laiti a le atunuʻu.
(4) Va'aiga i le ata o le atina'e i le lumana'i
E faʻavae i luga o le tele o punaoa vai a Kyrgyzstan ma le aga masani o atinaʻe i le taimi nei, o lona malosiaga vai laiti e tele avanoa mo atinaʻe i le lumanaʻi. Ua faʻatulaga e le malo ni sini manino mo le atinaʻeina o le malosiaga ma fuafuaga e faʻateleina ai le sao o le malosiaga faʻafouina i le fausaga o le malosiaga a le atunuʻu i le 10% i le 2030. O le malosiaga vai laiti, o se vaega taua o le malosiaga faʻafouina, o le a i ai se tulaga taua i lenei mea.
I le lumanai, faatasi ai ma le alualu i luma faifai pea o tekinolosi ma le faalolotoina o le galulue faatasi faavaomalo, ua faamoemoeina o le a faateleina atili e Kyrgyzstan ana taumafaiga e atiina ae punaoa laiti o le eletise mai le vai. O le a fausia nisi nofoaga laiti o le eletise mai le vai i le atunuu atoa, lea e le gata ina faamalieina ai le manaoga o le malosiaga i totonu o le atunuu o loo tuputupu ae, ae faapea foi ona faateleina ai le auina atu i fafo o le eletise ma faaleleia atili ai le malosi o le tamaoaiga o le atunuu. O le atinaeina o le eletise mai le vai o le a tuleia ai foi le atinaeina o pisinisi e fesootai i ai, e pei o le gaosiga o masini, fausiaina o inisinia, faagaoioiga ma le tausiga o le eletise, fatuina o nisi avanoa faigaluega, ma faalauiloa ai le atinae eseese o le tamaoaiga.
Fa'amoemoega o le Maketi: O Avanoa ma Lu'itau e Fegalegaleai
(I) Avanoa Masani
Mai le vaaiga o manaʻoga o le suiga o le malosi, o Uzbekistan ma Kyrgyzstan o loʻo feagai uma ma le galuega faanatinati o le fetuʻunaʻi o la laʻua fausaga o le malosi. A o faʻaauau pea ona faʻatupulaʻia le gauai atu o le lalolagi i suiga o le tau, o le faʻaitiitia o le faʻasaʻolotoina o le kaponi ma le atinaʻeina o le malosi mama ua avea ma maliliega faavaomalo. Ua tali atu ma le naunautai atunuu e lua i lenei aga, ma maua ai se avanoa lelei mo le atinaʻeina o le Micro hydropower. I le avea ai ma se punaoa o le malosi mama ma toe faʻafouina, e mafai e le hydropower laiti ona faʻaitiitia lelei le faʻalagolago i le malosi masani o le eleele ma faʻaitiitia le faʻasaʻolotoina o le kaponi, lea e ogatasi ma le itu o le suiga o le malosi i atunuu e lua.
I tulaga o faiga faavae lelei, ua faʻalauiloa e malo uma e lua ni faiga faavae e lagolago ai le atinaʻeina o le malosiaga faʻafouina. Ua faʻatulaga e Uzbekistan ni sini manino mo le atinaʻeina o le malosiaga faʻafouina, ma fuafua e faʻateleina le vaega o le malosiaga faʻafouina i le gaosiga atoa o le eletise i le 54% i le 2030, ma tuʻuina atu fesoasoani ma faiga faavae faʻapitoa mo galuega laiti o le eletise mai le vai. Ua faʻaofiina foʻi e Kyrgyzstan le atinaʻeina o le malosiaga faʻafouina i lana fuafuaga faʻaleatunuu, ma fuafua e faʻateleina le vaega o le malosiaga faʻafouina i le fausaga o le malosiaga a le atunuʻu i le 10% i le 2030, ma ua tuʻuina atu le lagolago malosi i le fausiaina o galuega laiti o le eletise mai le vai, faʻalauiloa malosi le galulue faʻatasi faʻavaomalo, ma fausia se siosiomaga faʻavae lelei mo le atinaʻeina o le eletise mai le vai.
Ua maua fo'i e le alualu i luma o tekinolosi le lagolago malosi mo le atina'eina o le eletise laiti i le vai i atunu'u e lua. Fa'atasi ai ma le atina'eina pea o le saienisi ma tekonolosi, ua fa'atupula'ia le matua o tekinolosi eletise laiti, ua fa'aleleia pea le lelei o le gaosiga o le eletise, ma ua fa'aitiitia malie le tau o meafaigaluega. O le fa'aaogaina o tekinolosi fou e pei o le mamanu fa'aonaponei o turbine ma faiga fa'atonutonu atamai ua fa'aleleia atili ai ma faigofie ai le fausiaina ma le fa'agaoioia o galuega fa'atino eletise laiti. O nei alualu i luma fa'atekinolosi ua fa'aitiitia ai le lamatiaga o tupe teufaafaigaluega o galuega fa'atino eletise laiti, fa'aleleia atili ai fa'amanuiaga tau tamaoaiga o galuega, ma tosina mai ai le tele o tagata teu tupe e auai i galuega fa'atino eletise laiti.
(II) Su'esu'ega o lu'itau tulaga ese
O loʻo feagai Uzbekistan ma luʻitau i tekinolosi, tupe faʻafaigaluega ma atinaʻe tetele i le atinaʻeina o le eletise mai le vai laiti. O tekinolosi eletise mai le vai laiti i nisi o vaega e fai si tuai ma e maualalo le lelei o le gaosiga o le eletise, e manaʻomia ai le faʻalauiloaina o tekinolosi ma meafaigaluega faʻaonaponei. O le fausiaina o galuega faatino eletise mai le vai laiti e manaʻomia ai le tele o tupe faʻafaigaluega, ae o auala faʻatupeina i totonu o Uzbekistan e fai si faʻatapulaʻaina, ma o le le lava o tupe faʻafaigaluega ua faʻatapulaʻaina ai le alualu i luma o galuega faatino. I nisi o vaega maotua, e le lava le fesoʻotaʻiga o le eletise, ma e faigata ona faʻasalalauina le eletise e gaosia e le eletise mai le vai laiti i vaega o loʻo manaʻomia le fesoasoani. O le le atoatoa o atinaʻe tetele ua avea ma faʻalavelave mo le atinaʻeina o le eletise mai le vai laiti.
E ui o Kyrgyzstan e tamaoaiga i punaoa vai, ae o loo feagai foi ma ni luitau tulaga ese. O le atunuu e iai laufanua faigata, tele mauga, ma le faigata o felauaiga, lea ua aumaia ai faigata tetele i le fausiaina o galuega faatino laiti o le eletise mai le vai ma le felauaiga o meafaigaluega. O le le mautu faapolokiki e ono aafia ai foi le alualu i luma o galuega faatino laiti o le eletise mai le vai, ma e iai nisi tulaga lamatia i le faafaigaluegaina ma le faagaoioiga o galuega faatino. O le tamaoaiga o Kyrgyzstan e fai si tuai, ma o le maketi i totonu o le atunuu e faatapulaaina le malosiaga faatau mo meafaigaluega ma auaunaga laiti o le eletise mai le vai, lea e faatapulaaina ai i se tulaga patino le tele o le atinaeina o le pisinisi laiti o le eletise mai le vai.
O le ala o pisinisi i le manuia: fuafuaga ma fautuaga
(I) Fa'agaioiga fa'alotoifale
E taua tele le fa'atinoina o galuega fa'alotoifale mo pisinisi laiti e atiina ae ai le maketi eletise vai laiti i Uzbekistan ma Kyrgyzstan. E tatau i pisinisi ona malamalama lelei i aganu'u fa'alotoifale ma fa'aaloalo i tū ma agaifanua fa'alotoifale, talitonuga fa'alelotu ma amioga fa'apisinisi. I Uzbekistan, e pulea e le aganu'u Musalimi. I le taimi o le fa'atinoina o le poloketi, e tatau i pisinisi ona ua'i toto'a i fa'atulagaga o galuega i taimi fa'apitoa e pei o le Ramadan ina ia 'alofia ai le le malamalama ona o eseesega fa'aleaganuu.
O le fa'atuina o se 'au i le lotoifale o le ki lea i le ausiaina o galuega fa'alotoifale. Ua masani tagata faigaluega i le lotoifale i le siosiomaga o maketi i le lotoifale, tulafono ma aiaiga, ma fegalegaleaiga fa'aletagata, ma e mafai ona sili atu le fesoota'i ma le galulue fa'atasi ma malo i le lotoifale, pisinisi ma tagata. E mafai ona fa'afaigaluegaina tagata tomai fa'apitoa, pule ma tagata maketi i le lotoifale e fausia ai se 'au eseese. O le galulue fa'atasi ma pisinisi i le lotoifale o se auala lelei fo'i e tatala ai le maketi. E tele punaoa ma feso'ota'iga a pisinisi i le lotoifale i le lotoifale. O le galulue fa'atasi ma i latou e mafai ona fa'aitiitia ai le tulaga ulufale i le maketi ma fa'ateleina ai le fua faatatau o le manuia o le galuega. E mafai ona galulue fa'atasi ma kamupani fau fale i le lotoifale e fa'atino ai le fausiaina o galuega laiti o le eletise vai ma galulue fa'atasi ma kamupani eletise i le lotoifale e fa'atau atu le eletise.
(II) Fouga ma fetuunaiga faatekinolosi
E tusa ai ma manaʻoga moni i le lotoifale, o suʻesuʻega ma atinaʻe faʻapea foʻi ma le faʻaaogaina o tekinolosi talafeagai mo le eletise mai le vai laiti o le ki lea mo pisinisi e maua ai se tulaga i le maketi. I Uzbekistan ma Kyrgyzstan, o nisi o eria e faigata ona laufanua ma e fesuisuiaʻi tulaga o vaitafe. E manaʻomia e pisinisi ona atiaʻe ni masini eletise mai le vai laiti e fetaui ma laufanua faigata ma tulaga o le tafe o le vai. I le iloiloina o uiga o le tele o le paʻu ma le tafe malosi o le vai i vaitafe maugā, ua atiaʻe ai ni turbine e maualuga le lelei ma ni masini e mautu ai le gaosiga o le eletise e faʻaleleia atili ai le lelei ma le mautu o le gaosiga o le eletise.
E tatau fo'i i pisinisi ona taula'i atu i le fa'afouga fa'atekonolosi ma le fa'aleleia atili. Fa'atasi ai ma le atina'eina pea o le saienisi ma tekonolosi, o lo'o fa'aleleia pea fo'i tekinolosi laiti o le eletise vai. E tatau i pisinisi ona fa'alauiloa ma le fa'amaoni tekinolosi ma manatu fa'aonaponei, e pei o faiga fa'atonutonu atamai ma tekinolosi mata'ituina mamao, e fa'aleleia atili ai le fa'agaioiga ma le pulega o galuega laiti o le eletise vai. E ala i faiga fa'atonutonu atamai, e mafai ai ona mata'ituina ma pulea mamao masini laiti o le eletise vai, e mafai ai ona iloa ma fo'ia fa'aletonu o masini i se taimi vave, ma fa'aleleia atili ai le lelei o le fa'agaioiga ma le fa'atuatuaina o masini.
(III) Fuafuaga tau pulega o tulaga lamatia
I le faatinoina o galuega faatino laiti o le eletise mai le vai i Uzbekistan ma Kyrgyzstan, e manaomia e pisinisi ona faia se iloiloga atoatoa ma se tali lelei i faiga faavae, maketi, siosiomaga ma isi tulaga lamatia. I tulaga o tulaga lamatia o faiga faavae, e ono suia faiga faavae a atunuu e lua i le aluga o taimi. E tatau i pisinisi ona gauai toto’a atu i aga masani o faiga faavae i le lotoifale ma fetuunai fuafuaga o galuega faatino i se taimi talafeagai. Afai e suia le faiga faavae a le malo i le lotoifale mo le fesoasoani tau tupe mo galuega faatino laiti o le eletise mai le vai, e tatau i pisinisi ona sauniuni muamua ma saili isi punaoa o tupe pe faaitiitia tau o galuega faatino.
O le lamatiaga o maketi o se taulaʻiga foʻi lea e manaʻomia e pisinisi ona uaʻi atu i ai. O suiga i manaʻoga o maketi ma fetuʻunaʻiga faʻataʻatitia a tagata tauva e ono i ai se aafiaga i galuega faatino a le kamupani. E tatau i pisinisi ona faʻamalosia suʻesuʻega o maketi, malamalama i manaʻoga o maketi ma le tulaga o tagata tauva, ma faʻatulaga ni fuafuaga talafeagai mo maketi. E ala i suʻesuʻega o maketi, malamalama i le manaʻoga mo le eletise o tagata o le lotoifale ma pisinisi, faʻapea foʻi ma le lelei o oloa ma auaunaga a tagata tauva, ina ia mafai ai ona faʻatulaga ni fuafuaga faʻatauvaʻa mo maketi.
E le tatau fo'i ona fa'atamala i tulaga lamatia o le siosiomaga. O le fausiaina ma le fa'agaoioia o galuega laiti o le eletise mai le vai e ono i ai se aafiaga patino i le siosiomaga fa'ale-siosiomaga i le lotoifale, e pei o suiga i siosiomaga o vaitafe ma le nofoia o punaoa o fanua. E tatau i pisinisi ona faia se iloiloga atoatoa o le siosiomaga a'o le'i fa'atinoina le galuega ma fa'atulaga ni fuafuaga talafeagai mo le puipuiga o le siosiomaga ina ia mautinoa le atina'eina gafataulimaina o le galuega. I le taimi o le fausiaina o le galuega, ia faia ni fuafuaga lelei mo le faasaoina o le eleele ma le vai e fa'aitiitia ai le fa'aleagaina o punaoa o fanua; i le taimi o le fa'agaoioia o le galuega, ia fa'amalosia le mata'ituina ma le puipuiga o siosiomaga o vaitafe ina ia mautinoa e le fa'aleagaina le paleni o le siosiomaga.
Faaiuga: O le eletise mai le vai e faʻamalamalamaina ai le lumanaʻi o Asia Tutotonu
O loʻo faʻaalia e le micro hydropower le malosi ma le gafatia e leʻi faʻatusalia i le tulaga o le malosiaga o Uzbekistan ma Kyrgyzstan. E ui o loʻo feagai atunuu uma e lua ma o latou lava luʻitau i le ala o le atinaʻe, o le lagolago malosi o faiga faʻavae, le tele o punaoa o le vai ma le alualu i luma faifai pea o tekinolosi ua avea ma faavae mautu mo le atinaʻeina o le hydropower laiti. Faatasi ai ma le alualu i luma malie o galuega faatino laiti o le hydropower, o le a faaauau pea ona faaleleia le fausaga o le malosiaga o atunuu e lua, o le a faaitiitia atili le faalagolago i le malosiaga masani o le eleele, ma o le a faaitiitia tele le kasa o le kaponi, lea e matua taua tele mo le tali atu i suiga o le tau i le lalolagi.
O le atinaʻeina o le eletise laiti o le vai o le a faʻaosofia ai foʻi se malosiaga fou i le atinaʻeina o le tamaoaiga o atunuu e lua. I Uzbekistan, o le fausiaina o galuega faatino laiti o le eletise o le a faʻamalosia ai le atinaʻeina o pisinisi e fesoʻotaʻi ma faʻalauiloa ai le faʻalauteleina o le tamaoaiga. I Kyrgyzstan, e le gata ina mafai e le eletise laiti ona faʻamalieina manaʻoga o le malosiaga i totonu o le atunuʻu, ae avea foʻi ma se tulaga fou o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga ma faʻateleina ai tupe maua a le atunuʻu e ala i le auina atu i fafo o le eletise. Ou te talitonu o le a avea le eletise laiti o le vai ma se moli e faʻamalamalamaina ai le ala o le atinaʻeina o le malosiaga o Uzbekistan ma Kyrgyzstan, ma faia ni sao tetele i le atinaʻeina gafataulimaina o atunuu e lua.
Taimi na lafoina ai: Fepuari-10-2025