O le gaosiga o le eletise mai le vai laiti (e ta'ua o le eletise mai le vai laiti) e leai se fa'amatalaga ma se fa'avasegaga tutusa o le tele o le gafatia i atunuu i le lalolagi atoa. E tusa lava pe i le atunuu e tasi, i taimi eseese, e le tutusa tulaga fa'atonuina. I se tulaga lautele, e tusa ai ma le gafatia ua fa'apipi'iina, e mafai ona vaevaeina le eletise mai le vai laiti i ni vasega se tolu: la'ititi, la'ititi ma laiti. O nisi atunuu e na'o le tasi le vasega, ma o nisi atunuu e vaevaeina i ni vasega se lua, e matua'i eseese lava. E tusa ai ma tulafono fa'atonutonu o lo'u atunuu i le taimi nei, o i latou e iai le gafatia ua fa'apipi'iina e itiiti ifo i le 25,000 kW e ta'ua o nofoaga eletise mai le vai laiti; o i latou e iai le gafatia ua fa'apipi'iina e le itiiti ifo i le 25,000 kW ma e itiiti ifo i le 250,000 kW o nofoaga eletise mai le vai feololo; o i latou e sili atu le gafatia ua fa'apipi'iina i le 250,000 kW o nofoaga eletise mai le vai tetele.
Tekonolosi eletise vai laiti O le tekinolosi o le liua o le malosiaga kinetic i totonu o le vai i isi ituaiga o malosiaga o se faiga ua leva ona faavaeina ma ua faaaogaina lelei mo le tele o seneturi e gaosia ai le eletise. O le mea lea, ua avea ai ma se tasi o auala autu o le gaosiga o le eletise i le tele o atunuu, aemaise lava nisi o atunuu e le o tele ni atinae i Aferika, Asia ma Amerika i Saute. Na amata le tekinolosi i se tulaga laitiiti ma sa auauna atu i le tele o nuu e lata ane i generators, ae a o faalauteleina le malamalama, ua mafai ai ona gaosia le eletise tele ma le fesiitaiga mamao. O generators eletise vai tetele e faaaogaina vai tetele e manaomia ai le fausiaina o ni pa faapitoa e pulea ai le tafe o le vai, e masani ona manaomia ai le faaaogaina o le tele o fanua mo lenei faamoemoega. O se taunuuga, ua faateleina ai popolega e uiga i le aafiaga o ia atinae i le siosiomaga ma siosiomaga. O nei popolega, faatasi ai ma le taugata o le fesiitaiga, ua toe tosina mai ai le fiafia i le gaosiga o le eletise vai laiti. I le amataga, i le amataga o le atinaeina o lenei tekinolosi, e le o le faamoemoega autu o le gaosiga o le eletise. O le malosiaga vai e faaaogaina tele e faatino ai galuega faainisinia e faataunuu ai galuega faamoemoeina e pei o le pamuina o le vai (sapalai o le vai i totonu o aiga ma le faasūsūina), oloina o saito ma galuega faainisinia mo galuega tau alamanuia.

Ua faʻamaonia e taugata ma faʻaleagaina le siosiomaga le fausiaina o fale eletise tetele tutotonu, ma faʻalavelaveina ai le paleni o siosiomaga. Ua taʻu mai e le poto masani ia i tatou o le puna autū lea o le taugata tele o le fesiitaiga ma le tele o le faʻaaogaina o le eletise. E ese mai i lena, e toetoe lava a leai ni vaitafe i Aferika i Sasaʻe e mafai ona lagolagoina ma le tumau ia masini, ae o loʻo i ai nisi vaitafe laiti e mafai ona faʻaaogaina mo le gaosiga o le eletise laiti. E tatau ona faʻaaogaina lelei nei punaoa e tuʻuina atu ai le eletise i aiga i nuʻu i tua. E ese mai i vaitafe, e iai isi auala e maua ai le eletise mai punaoa o le vai. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le malosiaga vevela o le sami, le malosiaga o le tai, le malosiaga o galu ma e oʻo lava i le malosiaga o le geothermal o punaoa uma ia o le malosiaga e faʻavae i le vai e mafai ona faʻaaogaina. Sei vagana ai le malosiaga o le geothermal ma le malosiaga o le hydroelectric, o le faʻaaogaina o isi punaoa uma o le malosiaga e fesoʻotaʻi ma le vai e leai se aafiaga tele i le faiga o le sapalai o le eletise i le lalolagi atoa. E oʻo lava i le malosiaga o le hydropower, o se tasi o tekinolosi tuai o le gaosiga o le eletise ua lelei ona atiaʻe ma faʻaaogaina i se fua tele i aso nei, e naʻo le tusa ma le 3% o le aofaʻi o le gaosiga o le eletise i le lalolagi. O le gafatia o le malosiaga o le hydropower o se punaoa o le malosiaga e sili atu le maualuga i Aferika nai lo Europa i Sasaʻe ma e tutusa ma Amerika i Matu. Ae paga lea, e ui lava ina taʻimua le konetineta o Aferika i le lalolagi i le gafatia o le eletise mai le vai e leʻi faʻaaogaina, ae o le faitau afe o tagata o loʻo nonofo ai e leʻi maua lava le eletise. O le mataupu faavae o le faʻaaogaina o le eletise mai le vai e aofia ai le liua o le malosiaga gafatia o loʻo i totonu o le vai i totonu o le tane vai i se malosiaga faʻa-kinetic free-fall mo galuega faʻamekanika. O lona uiga o masini e teuina ai le vai e tatau ona i luga aʻe o le tulaga o le liua o le malosiaga (e pei o se generator). O le aofaʻi ma le itu o le tafe saoloto o le vai e pulea muamua lava e ala i le faʻaaogaina o paipa vai, lea e faʻatonutonu ai le tafe o le vai i le mea e faia ai le faagasologa o le liua, ma faʻatupuina ai le eletise. 1
O le matafaioi ma le tāua o le eletise vai laiti O le alamanuia eletise o le alamanuia taʻimua lea o le tamaoaiga o le atunuʻu. O le malosi o se mataupu tāua foʻi lea i lo tatou atunuʻu i aso nei. O le faʻaaogaina o le eletise i nuʻu i tua o se vaega tāua o le faʻaonaponeiina o faʻatoʻaga, ma o punaoa eletise vai laiti a le atunuʻu o se puna lelei foʻi lea o le malosi e maua ai le eletise i nuʻu i tua. I le aluga o tausaga, faʻatasi ai ma le lagolago a le setete ma le lotoifale, ua faʻagaoioia ai malosiaga eseese, ua tuʻufaʻatasia lelei le pulega o le vai ma le gaosiga o le eletise, ma ua ausia e le pisinisi gaosiga eletise vai laiti le atinaʻe malosi. O punaoa eletise vai laiti a loʻu atunuʻu e matuā tamaoaiga lava. E tusa ai ma le suʻesuʻega o punaoa eletise vai i nuʻu i tua (10MW≤le malosi faʻapipiʻi o le nofoaga e tasi≤50MW) na faʻatulagaina e le setete, o le aofaʻi e mafai ona atiaʻe o punaoa eletise vai i nuʻu i tua i le atunuʻu e 128 miliona kW, lea e toe iloiloina ai le aofaʻi e mafai ona atiaʻe o punaoa eletise vai laiti (e sili atu i le 10MW). Vaitafe ma le 0.5MW≤ le malosi faʻapipiʻi o le nofoaga e tasi
Taimi na lafoina ai: Setema-15-2022