Le Auala e Galue ai La'au Malosiaga o le Vai ma le Hydro Turbine Generator

I le lalolagi atoa, e tusa ma le 24 pasene o le eletise o le lalolagi e gaosia e fale eletise mai le vai ma e silia ma le 1 piliona tagata e maua ai le eletise. E tusa ma le 675,000 megawatts le aofaʻi atoa e gaosia e fale eletise mai le vai i le lalolagi, o le malosiaga e tutusa ma le 3.6 piliona paelo o le suauʻu, e tusa ai ma le National Renewable Energy Laboratory. E silia ma le 2,000 fale eletise mai le vai o loʻo faʻagaoioia i le Iunaite Setete, ma avea ai le eletise mai le vai ma puna sili ona tele o le malosiaga faʻafouina i le atunuʻu.
I totonu o lenei tusiga, o le a tatou tilotilo i le auala e faʻatupuina ai e le vai le malosi ma aʻoaʻo e uiga i le taamilosaga o le vai e faʻatupuina ai le tafe o le vai e taua mo le eletise mai le vai. O le a e vaʻai foʻi i se tasi o faʻaoga tulaga ese o le eletise mai le vai e ono aʻafia ai lou olaga i aso faisoo.
A e matamata i le tafe ifo o se vaitafe, e faigata ona mafaufauina le malosi o loʻo i ai. Afai na e alu muamua i le faaseʻe i luga o le vai papaʻe, ua e lagonaina sina vaega itiiti o le malosi o le vaitafe. O vaitafe papaʻe e faia e pei o se vaitafe, e tafe ifo ai le tele o le vai, e faʻalavelave i se auala vaapiapi. A o faʻamalosia le vaitafe i totonu o lenei avanoa, e faʻavavevave ai lona tafe. O lologa o se isi faʻataʻitaʻiga o le tele o le malosi e mafai ona i ai i se tele o le vai.

E fa'aaogā e fale gaosi eletise mai le vai le malosiaga o le vai ma fa'aaogā ni faiga faigofie e liua ai lena malosiaga i le eletise. O fale gaosi eletise mai le vai e fa'avae moni lava i luga o se manatu faigofie - o le vai e tafe i totonu o se pa e fa'aliliu ai se turbine, lea e fa'aliliu ai se generator.
O vaega autū ia o se fale gaosi eletise masani mai le vai:
O le au e fesoʻotaʻi ai le turbine ma le generator
Pa - O le tele o fale gaosi eletise mai le vai e faalagolago i se pa e taofia ai le vai, ma fausia ai se tane vai tele. E masani ona faʻaaogaina lenei tane vai o se vaituloto e faʻafiafia ai, e pei o le Vaituloto o Roosevelt i le Grand Coulee Dam i le Setete o Uosigitone.
Ulufale Mai – E matala faitoto'a i luga o le pa ma toso ese e le kalave le vai i totonu o le penstock, o se paipa e tau atu i le turbine. E fa'atupuina le mamafa o le vai a'o tafe atu i totonu o lenei paipa.
Turbine – E pa'i ma liliu e le vai lau tetele o se turbine, lea e fa'apipi'i i se generator i luga a'e e ala i se au. O le ituaiga turbine e sili ona taatele mo la'au eletise mai le vai o le Francis Turbine, lea e foliga mai o se tisiketi tele e pi'o lau. E mafai e se turbine ona mamafa e o'o atu i le 172 tone ma liliu i le fua faatatau o le 90 taamilosaga i le minute (rpm), e tusa ai ma le Foundation for Water & Energy Education (FWEE).
Generators – A'o feliuliua'i lau o le turbine, e fa'apea fo'i ona feliuliua'i se fa'asologa o maneta i totonu o le generator. E feliuliua'i maneta tetele i tua atu o uaea apamemea, ma maua ai le eletise fesuia'i (AC) e ala i le fa'agaoioia o eletise. (O le a e a'oa'oina atili e uiga i le auala e galue ai le generator mulimuli ane.)
Transformer – O le transformer i totonu o le fale eletise e aveina le AC ma liua i le eletise e maualuga atu le voltage.
Uaea eletise – E fa uaea e sau mai fale eletise uma: o vaega e tolu o le eletise e gaosia i le taimi e tasi fa’atasi ai ma se uaea e tutusa uma i vaega e tolu. (Faitau le Auala e Galue ai Grids o le Fa’asoaina o le Malosiaga e a’oa’o atili ai e uiga i le fa’asalalauina o laina eletise.)
Tafega i Fafo – E tafe atu le vai ua uma ona fa’aaogaina i paipa, e ta’ua o tailraces, ma toe tafe atu i le vaitafe i lalo ifo.
O le vai i totonu o le tane vai e ta'ua o le malosiaga teuina. A tatala faitoto'a, o le vai e tafe i totonu o le penstock e avea ma malosiaga kinetic ona o lo'o gaoioi. O le aofa'i o le eletise e gaosia e fuafua i le tele o mea. O mea e lua o na mea o le tele o le tafe o le vai ma le aofa'i o le hydraulic head. O le head e fa'atatau i le mamao i le va o le fogā'ele'ele o le vai ma turbines. A'o fa'ateleina le head ma le tafe, e fa'apea fo'i ona fa'ateleina le eletise e gaosia. E masani ona fa'alagolago le head i le aofa'i o le vai i totonu o le tane vai.
E iai se isi ituaiga o fale gaosi eletise e fa'aaogaina ai le vai, e ta'ua o le pamu-teuina. I totonu o se fale gaosi eletise masani, e tafe le vai mai le tane vai i totonu o le fale gaosi, alu ese ma tafe ifo i le vaitafe. O se fale gaosi eletise e pamu-teuina e iai ni tane vai se lua:

Fa'atanoa vai pito i luga – E pei o se fale gaosi eletise masani, e faia e se pa se fa'atanoa vai. E tafe le vai i totonu o lenei fa'atanoa vai i totonu o le fale gaosi eletise e fa'atupu ai le eletise.
Fa'atanoa vai pito i lalo – O le vai e alu ese mai le fale gaosi eletise mai le vai e tafe atu i se fa'atanoa vai pito i lalo nai lo le toe ulufale atu i le vaitafe ma tafe ifo i lalo.
Fa'aaogaina se turbine e mafai ona toe fa'afo'i le vai, e mafai e le la'au ona pamuina le vai i le fa'atanoa pito i luga. E faia lea mea i taimi e le o pisi ai le galuega. O le mea moni, o le fa'atanoa lona lua e toe fa'atumuina le fa'atanoa pito i luga. O le pamuina o le vai i le fa'atanoa pito i luga, e tele atu ai le vai e maua e le la'au e fa'atupu ai le eletise i taimi e pisi ai le fa'aaogaina.

O le Generator
O le fatu o le fale eletise mai le vai o le generator. O le tele o fale eletise mai le vai e tele a latou generators.
O le generator, e pei ona e ono mateina, e gaosia ai le eletise. O le faiga autū o le gaosia o le eletise i lenei auala o le fa'ata'amilomiloina lea o se faasologa o maneta i totonu o uaea. O lenei faiga e fa'agaoioi ai eletise, lea e gaosia ai le tafe eletise.
E 17 le aofaʻi o generators i le Hoover Dam, ma e mafai e generators taʻitasi ona gaosia le 133 megawatts. O le aofaʻi atoa o le gafatia o le fale gaosi eletise i le vai o le Hoover Dam e 2,074 megawatts. O generators taʻitasi e faia i ni vaega faʻavae patino:

A'o feliuliua'i le turbine, e auina atu e le excitor se eletise i le rotor. O le rotor o se faasologa o electromagnets tetele e feliuliua'i i totonu o se uaea apamemea ua fusifusia lelei, e ta'ua o le stator. O le fanua maneta i le va o le uaea ma magnets e fausia ai se eletise.
I le Hoover Dam, o le tafe o le eletise e 16,500 amps e alu ese mai le generator i le transformer, lea e si'itia ai le tafe i le 230,000 amps a'o le'i fa'asalalauina.
E fa'aaogā e fale gaosi eletise mai le vai se faiga masani ma faifai pea - o le faiga lea e mafua ai ona pa'ū le timu ma oso a'e ai vaitafe. I aso uma, e leiloa e lo tatou paneta sina vai itiiti i le ea ona o ave o le ultraviolet e fa'aleagaina ai molela'au vai. Ae i le taimi lava e tasi, e fa'asa'olotoina ai le vai fou mai le vaega i totonu o le Lalolagi e ala i gaioiga a mauga mu. E tutusa le tele o le vai na faia ma le tele o le vai na leiloa.
I soo se taimi, o le aofaʻi atoa o le vai i le lalolagi e tele ona foliga. E mafai ona vai, e pei o vasa, vaitafe ma timuga; malō, e pei o aisa; pe kesi, e pei o le ausa vai e le vaaia i le ea. E suia tulaga o le vai pe a fealuaʻi solo i le paneta e tafega o le matagi. O tafega o le matagi e mafua mai i le vevela o le la. O taamilosaga o le ea e mafua mai i le susulu tele o le la i luga o le ekueta nai lo isi vaega o le paneta.

O ta'amilosaga o le ea e fa'atautaia ai le sapalai o le vai i le Lalolagi i se ta'amilosaga e ta'ua o le ta'amilosaga o le vai. A'o fa'avevela e le la le vai vai, e liu suavai le vai i le ausa i le ea. E fa'avevela e le la le ea, ma mafua ai ona si'itia le ea i le ea. E malulu le ea i luga, o lea a'o si'itia le ausa o le vai, e fa'amālūlūina, ma fa'aputu i ni mataua. A lava ni mataua e fa'aputu i le tasi vaega, e ono lava le mamafa o mataua e toe pa'u'ū ifo i le Lalolagi o ni timuga.
E taua tele le taamilosaga o le vai i fale gaosi eletise ona e faalagolago i le tafe o le vai. Afai e leai se timu e lata ane i le fale gaosi eletise, o le a le aoina le vai i luga o le vaitafe. A leai se vai e aoina i luga o le vaitafe, e itiiti ai le vai e tafe i totonu o le fale gaosi eletise ma e itiiti ai foi le eletise e gaosia.
O le manatu autū o le malosiaga mai le vai o le faʻaaogaina lea o le malosiaga o se vai feʻaveaʻi e faʻataʻamilo ai le lau o le turbine. E masani lava, e tatau ona fausia se pa tele i le ogatotonu o se vaitafe e faʻatino ai lenei galuega. O se mea fou fou o loʻo faʻaaogaina le manatu o le malosiaga mai le vai i se fua faʻatatau laʻititi e tuʻuina atu ai le eletise mo masini eletise feaveaʻi.

Ua mafaufau le tagata na faia le masini o Robert Komarechka mai Ontario, Kanata, i le manatu o le tuʻuina o ni masini eletise laiti i totonu o tapuvae o seevae. E talitonu o ia o nei micro-turbines o le a lava le eletise e faʻamalosia ai toetoe lava o soʻo se masini. Ia Me 2001, na maua ai e Komarechka se pateni mo lana masini tulaga ese e faʻagaoioia e vae.
E iai se mataupu faavae autū i le auala tatou te savavali ai: E pa'ū le vae mai mulivae i tamatamaivae i la'asaga ta'itasi. A pa'ū lou vae i le eleele, e fa'ao'o ifo le malosi e ala i lou mulivae. A e sauniuni mo lau la'asaga e sosoo ai, e te ta'avale lou vae i luma, o lea e fa'aliliuina atu ai le malosi i le polo o lou vae. E foliga mai na matauina e Komarechka lenei mataupu faavae autū o le savali ma ua ia atia'e se manatu e fa'aaoga ai le mana o lenei gaoioiga i aso uma.
E lima vaega o le “seevae ma le fa’apotopotoga o le afi eletise,” a Komarechka, e pei ona fa’amatalaina i lana pateni:

Suavai – O le a faʻaaogaina e le faiga se suavai e tafe ai le eletise.
Taga e taofi ai le vai – E tuu le tasi taga i le mulivae ma le isi i le vaega o tamatamaivae o le seevae.
Alavai – E fa'afeso'ota'i e alavai taga ta'itasi i se microgenerator.
Turbine – A'o fealua'i i luma ma luma le vai i le tapuvae, e fa'agaoioi ai lau o se turbine la'itiiti.
Microgenerator – O le generator o loʻo i le va o taga e lua e tumu i vai, ma e aofia ai se vane rotor, lea e faʻagaoioia ai se 'au ma faʻaliliu le generator.
A o savali se tagata, o le oomiina o le vai i totonu o le taga o loʻo i le mulivae o le seevae o le a tuleia ai le vai i totonu o le paipa ma ulufale atu i totonu o le vaega o le generator hydroelectric. A o faaauau pea ona savali le tagata faaaoga, o le a siitia le mulivae ma o le a faia le mamafa i lalo i luga o le taga i lalo o le polo o le vae o le tagata. O le gaioiga o le vai o le a faataamilo ai le rotor ma le au e gaosia ai le eletise.

O le a saunia se soketi i fafo e fa'afeso'ota'i ai uaea i se masini feavea'i. E mafai fo'i ona saunia se iunite e pulea ai le eletise e ofuina i le fusipa'u o le tagata fa'aoga. Ona mafai lea ona fa'apipi'i masini eletise i lenei iunite e pulea ai le eletise, lea o le a maua ai se sapalai mautu o le eletise.
“Faatasi ai ma le faateleina o le aofaiga o masini feaveai e fa’aaogaina le maa,” o le faitauina lea o le pateni, “o loo i ai se manaoga faateleina e tuuina atu ai se punaoa eletise e umi se taimi e mafai ona fetuutuunai, ma lelei.” Ua faamoemoe Komarechka o le a faaaogaina lana masini mo le fa’amalosia o komepiuta feaveai, telefoni feaveai, masini CD, masini e talia ai masini GPS ma leitio e lua itu.


Taimi na lafoina ai: Iulai-21-2022

Tu'u Lau Savali:

Auina mai lau savali ia i matou:

Tusi lau savali iinei ma lafo mai ia i matou