Төв Азийн эрчим хүчний шинэ хэтийн төлөв: Бичил усан цахилгаан станцын өсөлт
Дэлхийн эрчим хүчний орчин тогтвортой байдал руу шилжих шилжилтээ хурдасгаж байгаа тул Төв Азийн Узбекистан, Киргизстан улсууд эрчим хүчний хөгжлийн шинэ уулзвар дээр зогсож байна. Аажмаар эдийн засгийн өсөлтийн хамт Узбекистаны аж үйлдвэрийн цар хүрээ өргөжиж, хот байгуулалт хурдацтай хөгжиж, ард түмний амьжиргааны түвшин тогтвортой сайжирч байна. Эдгээр эерэг өөрчлөлтийн цаана эрчим хүчний эрэлт хэрэгцээ тасралтгүй нэмэгдэж байгаа нь оршино. Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн (ОУЭА) тайланд дурдсанаар, Узбекистаны эрчим хүчний эрэлт сүүлийн арван жилд 40 орчим хувиар өссөн бөгөөд 2030 он гэхэд 50 хувиар өсөх төлөвтэй байна. Киргизстан улс эрчим хүчний эрэлт хэрэгцээ хурдацтай өсөн нэмэгдэж байгаатай тулгарч байна, ялангуяа өвлийн саруудад цахилгаан эрчим хүчний хомсдол илэрч, эрчим хүчний хомсдол нь эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийг хязгаарлаж буй саад тотгор болж байна.
Уламжлалт эрчим хүчний эх үүсвэрүүд эдгээр өсөн нэмэгдэж буй эрэлтийг хангахыг эрмэлзэж байгаа тул олон асуудал тодорхой болж байна. Узбекистан улс байгалийн хийн тодорхой нөөцтэй хэдий ч удаан хугацаанд чулуужсан түлшнээс хамааралтай байсан бөгөөд нөөцийн хомсдол, хүрээлэн буй орчны бохирдлын эрсдэлтэй тулгарч байна. Эрчим хүчний холимогт усан цахилгаан станцын томоохон хувийг эзэлдэг Киргизстан улс үр ашиг багатай дэд бүтцийн хуучирсан асуудалтай тулгарч байгаа нь өсөн нэмэгдэж буй цахилгаан эрчим хүчний эрэлтийг хангахад хүндрэл учруулж байна. Энэ нөхцөлд бичил усан цахилгаан станц (Бичил усан цахилгаан станц) нь хоёр улсад цэвэр, тогтвортой эрчим хүчний шийдэл болж, дутуу үнэлж болохгүй боломжуудтай болж байна.
Узбекистан: Бичил усан цахилгаан станцын ашиглагдаагүй газар нутаг
(1) Эрчим хүчний төлөв байдлын шинжилгээ
Узбекистаны эрчим хүчний бүтэц нь удаан хугацаанд өвөрмөц байсаар ирсэн бөгөөд байгалийн хий нь эрчим хүчний хангамжийн 86%-ийг эзэлдэг. Ганц эрчим хүчний эх үүсвэрээс хэт хамааралтай байдал нь тус улсын эрчим хүчний аюулгүй байдлыг эрсдэлд оруулж байна. Хэрэв олон улсын байгалийн хийн зах зээл хэлбэлзэж эсвэл дотоодын хийн олборлолт саад бэрхшээлтэй тулгарвал Узбекистаны эрчим хүчний хангамж ноцтойгоор нөлөөлөх болно. Түүнчлэн, чулуужсан түлшийг өргөнөөр ашигласнаар хүрээлэн буй орчны бохирдол их хэмжээгээр нэмэгдэж, нүүрстөрөгчийн давхар ислийн ялгарал тогтмол нэмэгдэж, орон нутгийн экосистемд асар их дарамт учруулж байна.
Дэлхий нийтийн тогтвортой хөгжилд анхаарал хандуулах нь нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан Узбекистан эрчим хүчний шилжилтийн яаралтай байдлыг хүлээн зөвшөөрч байна. Тус улс 2030 он гэхэд нийт цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлд сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувийг 54% хүртэл нэмэгдүүлэх зорилготой эрчим хүчний хөгжлийн цуврал стратеги боловсруулсан. Энэхүү зорилго нь бичил усан цахилгаан станц болон бусад сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийг хөгжүүлэхэд хангалттай орон зайг нээж өгч байна.
(2) Бичил усан цахилгаан станцын боломжийг судлах
Узбекистан нь усны нөөцөөр баялаг бөгөөд голчлон Аму Дарья, Сыр Дарья голын сав газарт төвлөрдөг. Албан ёсны мэдээллээр тус улс 22 тэрбум кВт.цаг орчим усан цахилгаан станцын хүчин чадалтай боловч одоогийн ашиглалтын түвшин ердөө 15% байна. Энэ нь жижиг усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэх асар их боломжтой гэсэн үг юм. Памирын өндөрлөг, Тянь Шань нурууны зарим хэсэг зэрэг зарим уулархаг бүс нутагт эгц газар нутаг, голын том уналт нь бичил усан цахилгаан станц барихад тохиромжтой болгодог. Эдгээр газрууд нь хурдан урсгалтай голуудтай тул жижиг усан цахилгаан станцын тогтвортой эрчим хүчний эх үүсвэр болдог.
Нукус мужид 480 МВт-ын суурилагдсан хүчин чадалтай том усан цахилгаан станц байдаг бөгөөд энэ нь орон нутгийн эдийн засгийн хөгжилд чухал эрчим хүчний дэмжлэг үзүүлдэг. Том усан цахилгаан станцуудаас гадна Узбекистан жижиг усан цахилгаан станц барих ажлыг идэвхтэй судалж байна. Алслагдсан бүс нутагт зарим жижиг усан цахилгаан станцуудыг аль хэдийн барьж, ашиглалтад оруулсан нь орон нутгийн оршин суугчдыг тогтвортой цахилгаан эрчим хүчээр хангаж, амьдралын чанарыг сайжруулдаг. Эдгээр жижиг усан цахилгаан станцууд нь орон нутгийн усны нөөцийг бүрэн ашиглахаас гадна уламжлалт эрчим хүчний эх үүсвэрээс хамааралтай байдлыг бууруулж, нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулдаг.
(3) Засгийн газрын дэмжлэг
Сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжлийг дэмжих зорилгоор Узбекистаны засгийн газар хэд хэдэн бодлогын арга хэмжээг нэвтрүүлсэн. Татаасын хувьд засгийн газар хөрөнгө оруулалтын зардлыг бууруулахын тулд жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдэд хөрөнгө оруулалт хийдэг компаниудад санхүүгийн татаас олгодог. Бичил усан цахилгаан станц барьж буй компаниудын хувьд засгийн газар станцын суурилагдсан хүчин чадал болон цахилгаан үйлдвэрлэлд үндэслэн татаас олгодог бөгөөд энэ нь жижиг усан цахилгаан станцад хөрөнгө оруулалт хийхийг ихээхэн дэмждэг.
Засгийн газар мөн хэд хэдэн хөнгөлөлттэй бодлогыг хэрэгжүүлсэн. Татварын хувьд жижиг усан цахилгаан станцын компаниуд татварын хөнгөлөлт эдэлж, ачааллыг нь хөнгөвчилдөг. Үйл ажиллагааны эхний үе шатанд эдгээр компаниудыг тодорхой хугацаанд татвараас чөлөөлж, дараа нь татварын хэмжээг бууруулж болно. Газрын ашиглалтын хувьд засгийн газар жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдэд газар олгоход тэргүүлэх ач холбогдол өгч, газар ашиглалтын тодорхой хөнгөлөлт үзүүлдэг. Эдгээр бодлого нь бичил усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэх таатай орчныг бүрдүүлдэг.
(4) Сорилтууд ба шийдлүүд
Узбекистан улс бичил усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэх асар их боломж, таатай бодлоготой хэдий ч хэд хэдэн бэрхшээл байсаар байна. Техникийн талаас нь авч үзвэл зарим бүс нутагт жижиг усан цахилгаан станцын технологи харьцангуй хуучирсан, үр ашиг багатай байна. Зарим хуучин жижиг усан цахилгаан станцуудын тоног төхөөрөмж хуучирсан, засвар үйлчилгээний зардал өндөр, цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэл тогтворгүй байна. Үүнийг шийдвэрлэхийн тулд Узбекистан улс олон улсын технологийн компаниудтай хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлж, цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн үр ашгийг дээшлүүлэхийн тулд дэвшилтэт бичил усан цахилгаан станцын технологи, тоног төхөөрөмжийг нэвтрүүлж болно. Жижиг усан цахилгаан станцын дэвшилтэт туршлагатай Хятад, Герман зэрэг орнуудтай түншлэл байгуулснаар шинэ технологи, тоног төхөөрөмж авчирч, тус улсын жижиг усан цахилгаан станцуудыг шинэчлэх боломжтой.
Санхүүжилтийн хомсдол нь бас нэгэн томоохон асуудал юм. Жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг барихад ихээхэн хэмжээний санхүүгийн хөрөнгө оруулалт шаардлагатай бөгөөд Узбекистан улс дотоодын санхүүжилтийн сувгууд харьцангуй хязгаарлагдмал байдаг. Хөрөнгө босгохын тулд засгийн газар олон улсын хөрөнгө оруулалтыг дэмжиж, олон улсын санхүүгийн байгууллага, компаниудыг бичил усан цахилгаан станцын төслүүдэд хөрөнгө оруулахад татан оролцуулж болно. Засгийн газар мөн эдгээр төслүүдийг санхүүгийн хувьд дэмжих тусгай сангууд байгуулж болно.
Дэд бүтцийн хангалтгүй байдал нь бичил усан цахилгаан станцын хөгжлийг хязгаарлах хүчин зүйл болдог. Зарим алслагдсан бүс нутгуудад цахилгаан эрчим хүчний сүлжээний хамрах хүрээ хангалтгүй байгаа нь жижиг усан цахилгаан станцын үйлдвэрлэсэн цахилгаан эрчим хүчийг өндөр эрэлттэй бүс нутгуудад дамжуулахад хүндрэл учруулж байна. Тиймээс Узбекистан цахилгаан дамжуулах хүчин чадлыг сайжруулж, цахилгаан сүлжээ зэрэг дэд бүтцийг барих, шинэчлэхэд хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байна. Засгийн газар хөрөнгө оруулалт, нийгмийн хөрөнгийг татах замаар цахилгаан эрчим хүчийг хурдасгаж, бичил усан цахилгаан станцын үйлдвэрлэсэн цахилгаан эрчим хүчийг хэрэглэгчдэд үр ашигтай хүргэх боломжтой.
Киргизстан: Бичил усан цахилгаан станцын өсөн нэмэгдэж буй цэцэрлэг
(1) “Төв Азийн Усны Цамхаг”-ын усан цахилгаан станцын нөөц
Киргизстан улс нь усны нөөц ихтэй өвөрмөц газарзүйн байршлынхаа ачаар "Төв Азийн усны цамхаг" гэгддэг. Тус улсын нутаг дэвсгэрийн 93% нь уулархаг, хур тунадас ихтэй, мөсөн голууд өргөн тархсан, 500,000 км урт гол мөрөнтэй Киргизстан улсын жилийн дундаж усны нөөц 51 тэрбум м³ орчим байдаг. Энэ нь тус улсын онолын усан цахилгаан станцын боломжит чадавхийг 1,335 тэрбум кВт.ц, техникийн чадавхийг 719 тэрбум кВт.ц, эдийн засгийн хувьд боломжтой хүчин чадлыг 427 тэрбум кВт.ц болгож байна. ТУХН-ийн орнуудын дунд Киргизстан улс усан цахилгаан станцын боломжит чадавхаараа Орос, Тажикистаны дараа гуравдугаарт ордог.
Гэсэн хэдий ч Киргизийн одоогийн усан цахилгаан станцын нөөцийн ашиглалтын түвшин ердөө 10% орчим байгаа нь түүний арвин усан цахилгаан станцын нөөцтэй эрс ялгаатай байна. Хэдийгээр тус улс Токтогулын усан цахилгаан станц (1976 онд баригдсан, суурилагдсан хүчин чадал ихтэй) зэрэг томоохон усан цахилгаан станцуудыг аль хэдийн байгуулсан боловч олон жижиг усан цахилгаан станцууд хөгжлийн эхний шатандаа явж байгаа бөгөөд усан цахилгаан станцын нөөцийн ихэнх нь ашиглагдаагүй хэвээр байна.
(2) Төслийн ахиц дэвшил ба ололт амжилтууд
Сүүлийн жилүүдэд Киргизстан улс жижиг усан цахилгаан станц барих чиглэлээр мэдэгдэхүйц ахиц дэвшил гаргасан. Кабар мэдээллийн агентлагийн мэдээлснээр, 2024 онд тус улс Бала-Саруу, Иссык-Ата-1 усан цахилгаан станцууд зэрэг нийт 48.3 МВт суурилагдсан хүчин чадалтай жижиг усан цахилгаан станцуудыг ашиглалтад оруулсан. Одоогийн байдлаар тус улсад нийт 121.5 МВт суурилагдсан хүчин чадалтай 33 жижиг усан цахилгаан станц ажиллаж байгаа бөгөөд энэ оны эцэс гэхэд дахин зургаан жижиг усан цахилгаан станц ашиглалтад орох төлөвтэй байна.
Эдгээр жижиг усан цахилгаан станцуудыг байгуулснаар орон нутгийн эрчим хүчний хангамжийн нөхцөл байдал эрс сайжирсан. Өмнө нь цахилгаан эрчим хүчний хангамж хангалтгүй байсан зарим алслагдсан уулархаг бүс нутагт оршин суугчид одоо цахилгаан эрчим хүчийг тогтвортой ашиглах боломжтой болсон. Орон нутгийн иргэдийн амьдралын чанар мэдэгдэхүйц сайжирч, тэд шөнийн цагаар харанхуйд амьдрахаа больж, гэр ахуйн цахилгаан хэрэгсэл хэвийн ажиллаж байна. Зарим жижиг гэр бүлийн бизнесүүд ч жигд ажиллаж, орон нутгийн эдийн засагт эрч хүч оруулж байна. Нэмж дурдахад эдгээр жижиг усан цахилгаан станцын төслүүд нь уламжлалт эрчим хүчний эх үүсвэрээс хамааралтай байдлыг бууруулж, нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулж, орон нутгийн байгаль орчныг хамгаалахад эерэгээр хувь нэмэр оруулж байна.
(3) Олон улсын хамтын ажиллагааны хүч
Киргизстанд жижиг усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэхэд олон улсын хамтын ажиллагаа гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Хятад улс чухал түншийн хувьд Киргизстантай жижиг усан цахилгаан станцын салбарт өргөн хүрээтэй хамтран ажиллаж байна. 2023 онд болсон 7 дахь удаагийн Иссык-Куль олон улсын эдийн засгийн форумын үеэр Хятадын компаниудын консорциум Киргизстантай Казарман Каскадын усан цахилгаан станцыг барихад 2-3 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийх гэрээнд гарын үсэг зурсан бөгөөд уг станц нь нийт 1160 МВт суурилагдсан хүчин чадалтай дөрвөн усан цахилгаан станцаас бүрдэх бөгөөд 2030 он гэхэд ашиглалтад орох төлөвтэй байна.
Дэлхийн банк, Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк (ЕСБХБ) зэрэг олон улсын байгууллагууд Киргизстаны жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдэд санхүүжилт, техникийн дэмжлэг үзүүлсэн. Киргизстан ЕСБХБ-д хэд хэдэн жижиг усан цахилгаан станцын төслийг ирүүлсэн бөгөөд үүнд Дээд Нарын далан барих ажил багтаж байна. ЕСБХБ нь тус улсад эрчим хүчний салбарын шинэчлэл, усан цахилгаан станцын төслүүд зэрэг "ногоон төслүүд"-ийг хэрэгжүүлэх сонирхолтой байгаагаа илэрхийлсэн. Энэхүү олон улсын хамтын ажиллагаа нь Киргизстанд зайлшгүй шаардлагатай санхүүжилтийг авчирч, төслийн барилгын санхүүгийн хязгаарлалтыг хөнгөвчлөхөөс гадна дэвшилтэт технологи, менежментийн туршлагыг нэвтрүүлж, тус улсын жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийн барилга угсралт, ашиглалтын түвшинг сайжруулж байна.
(4) Ирээдүйн хөгжлийн зураг төслийн хэтийн төлөв
Киргизстаны усны нөөцийн элбэг дэлбэг байдал болон одоогийн хөгжлийн чиг хандлагад үндэслэн жижиг усан цахилгаан станц нь ирээдүйд хөгжих өргөн хүрээтэй хэтийн төлөвтэй байна. Засгийн газар эрчим хүчний хөгжлийн тодорхой зорилтуудыг тавьж, 2030 он гэхэд үндэсний эрчим хүчний бүтцэд сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувийг 10% хүртэл нэмэгдүүлэх төлөвлөгөөтэй байна. Сэргээгдэх эрчим хүчний чухал хэсэг болох жижиг усан цахилгаан станц үүнд чухал байр суурь эзлэх болно.
Ирээдүйд технологийн тасралтгүй хөгжил, олон улсын хамтын ажиллагаа гүнзгийрэхийн хэрээр Киргизстан улс жижиг усан цахилгаан станцын нөөцийг хөгжүүлэх хүчин чармайлтаа улам бүр нэмэгдүүлэх төлөвтэй байна. Улс даяар илүү олон жижиг усан цахилгаан станц барих бөгөөд энэ нь зөвхөн өсөн нэмэгдэж буй дотоодын эрчим хүчний хэрэгцээг хангахаас гадна цахилгаан эрчим хүчний экспортыг нэмэгдүүлж, улсын эдийн засгийн хүчийг нэмэгдүүлэх болно. Жижиг усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэх нь тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэл, инженерийн барилга байгууламж, эрчим хүчний ашиглалт, засвар үйлчилгээ зэрэг холбогдох салбаруудыг хөгжүүлэхэд түлхэц болж, ажлын байрны боломжийг нэмэгдүүлж, эдийн засгийн олон талт хөгжлийг дэмжих болно.
Зах зээлийн хэтийн төлөв: Боломжууд ба бэрхшээлүүд зэрэгцэн оршиж байна
(I) Нийтлэг боломжууд
Эрчим хүчний өөрчлөлтийн хэрэгцээний үүднээс авч үзвэл Узбекистан, Киргизстан улсууд хоёулаа эрчим хүчний бүтцээ тохируулах яаралтай ажилтай тулгарч байна. Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөд анхаарал хандуулах нь нэмэгдэж байгаа тул нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулах, цэвэр эрчим хүчийг хөгжүүлэх нь олон улсын хэмжээнд нийтлэг ойлголт болсон. Хоёр улс энэ чиг хандлагад идэвхтэй хариу үйлдэл үзүүлж, бичил усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэх сайхан боломжийг олгож байна. Цэвэр, сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэр болох жижиг усан цахилгаан станцууд нь уламжлалт чулуужсан эрчим хүчнээс хамааралтай байдлыг үр дүнтэй бууруулж, нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулж чаддаг бөгөөд энэ нь хоёр улсын эрчим хүчний өөрчлөлтийн чиглэлтэй нийцэж байна.
Таатай бодлогын хувьд хоёр засгийн газар сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжлийг дэмжих хэд хэдэн бодлогыг хэрэгжүүлсэн. Узбекистан улс сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжлийн тодорхой зорилтуудыг тавьж, 2030 он гэхэд нийт эрчим хүчний үйлдвэрлэлд сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувийг 54% хүртэл нэмэгдүүлэх, жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдэд татаас, хөнгөлөлттэй бодлого хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Киргизстан улс мөн сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжлийг үндэсний стратегидаа тусгаж, 2030 он гэхэд үндэсний эрчим хүчний бүтцэд сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувийг 10% хүртэл нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж, жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг барихад хүчтэй дэмжлэг үзүүлж, олон улсын хамтын ажиллагааг идэвхтэй дэмжиж, жижиг усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэх таатай бодлогын орчныг бүрдүүлж байна.
Технологийн дэвшил нь хоёр улсын жижиг усан цахилгаан станцын хөгжилд хүчтэй дэмжлэг үзүүлсэн. Шинжлэх ухаан, технологийн тасралтгүй хөгжлийн ачаар жижиг усан цахилгаан станцын технологи улам бүр боловсорч, цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх үр ашгийг тасралтгүй сайжруулж, тоног төхөөрөмжийн өртөг аажмаар буурч байна. Турбины дэвшилтэт дизайн, ухаалаг хяналтын систем зэрэг шинэ технологийг ашигласнаар жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг барих, ажиллуулах ажлыг илүү үр ашигтай, тохиромжтой болгосон. Эдгээр технологийн дэвшил нь жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийн хөрөнгө оруулалтын эрсдэлийг бууруулж, төслүүдийн эдийн засгийн үр ашгийг сайжруулж, жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдэд оролцоход илүү олон хөрөнгө оруулагчдыг татсан.
(II) Өвөрмөц бэрхшээлүүдийн шинжилгээ
Узбекистан улс жижиг усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэхэд технологи, хөрөнгө, дэд бүтцийн хувьд бэрхшээлтэй тулгарч байна. Зарим бүс нутагт жижиг усан цахилгаан станцын технологи харьцангуй хоцрогдсон бөгөөд цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх үр ашиг багатай тул дэвшилтэт технологи, тоног төхөөрөмж нэвтрүүлэх шаардлагатай болдог. Жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг барихад их хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардлагатай байдаг бол Узбекистаны дотоодын санхүүжилтийн суваг харьцангуй хязгаарлагдмал бөгөөд хөрөнгө оруулалтын хомсдол нь төслүүдийг урагшлуулахад саад болж байна. Зарим алслагдсан бүс нутагт цахилгаан сүлжээний хамрах хүрээ хангалтгүй бөгөөд жижиг усан цахилгаан станцын үйлдвэрлэсэн цахилгаан эрчим хүчийг эрэлт хэрэгцээтэй бүс нутгуудад дамжуулахад хэцүү байдаг. Дэд бүтцийн төгс бус байдал нь жижиг усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэхэд саад болж байна.
Киргизстан нь усны нөөцөөр баялаг боловч зарим өвөрмөц бэрхшээлтэй тулгардаг. Тус улс нь нарийн төвөгтэй газар нутаг, олон уулс, тохиромжгүй тээвэрлэлттэй тул жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг барих, тоног төхөөрөмж тээвэрлэхэд ихээхэн бэрхшээл учруулж байна. Улс төрийн тогтворгүй байдал нь жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийн ахиц дэвшилд нөлөөлж болзошгүй бөгөөд төслүүдийн хөрөнгө оруулалт, үйл ажиллагаанд тодорхой эрсдэлүүд бий. Киргизстаны эдийн засаг харьцангуй хоцрогдсон бөгөөд дотоодын зах зээл нь жижиг усан цахилгаан станцын тоног төхөөрөмж, үйлчилгээний худалдан авах чадвар хязгаарлагдмал байгаа нь жижиг усан цахилгаан станцын үйлдвэрлэлийн хөгжлийн цар хүрээг тодорхой хэмжээгээр хязгаарлаж байна.
Аж ахуйн нэгжүүдийн амжилтанд хүрэх зам: стратеги ба саналууд
(I) Орон нутгийн үйл ажиллагаа
Узбекистан, Киргизстанд жижиг усан цахилгаан станцын зах зээлийг хөгжүүлэхийн тулд аж ахуйн нэгжүүдийн хувьд орон нутгийн үйл ажиллагаа чухал ач холбогдолтой. Аж ахуйн нэгжүүд орон нутгийн соёлыг гүнзгий ойлгож, орон нутгийн ёс заншил, шашны итгэл үнэмшил, бизнесийн ёс зүйг хүндэтгэх ёстой. Узбекистанд лалын шашинтнуудын соёл давамгайлдаг. Төслийг хэрэгжүүлэх явцад аж ахуйн нэгжүүд соёлын ялгаанаас үүдэлтэй үл ойлголцолоос зайлсхийхийн тулд Рамадан зэрэг тусгай үед ажлын зохицуулалтад анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй.
Орон нутгийн багийг бүрдүүлэх нь орон нутгийн үйл ажиллагааг хангах гол түлхүүр юм. Орон нутгийн ажилтнууд орон нутгийн зах зээлийн орчин, хууль тогтоомж, хүн хоорондын харилцааг мэддэг бөгөөд орон нутгийн засаг захиргаа, аж ахуйн нэгж, хүмүүстэй илүү сайн харилцаж, хамтран ажиллах боломжтой. Орон нутгийн техникчид, менежерүүд, маркетингийн ажилтнуудыг олон талт баг бүрдүүлэхийн тулд ажилд авч болно. Орон нутгийн аж ахуйн нэгжүүдтэй хамтран ажиллах нь зах зээлийг нээх үр дүнтэй арга юм. Орон нутгийн аж ахуйн нэгжүүд орон нутагт баялаг нөөц, холбоо харилцаатай байдаг. Тэдэнтэй хамтран ажилласнаар зах зээлд нэвтрэх босгыг бууруулж, төслийн амжилтын түвшинг нэмэгдүүлэх боломжтой. Жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг барихын тулд орон нутгийн барилгын компаниудтай хамтран ажиллах, цахилгаан борлуулахын тулд орон нутгийн эрчим хүчний компаниудтай хамтран ажиллах боломжтой.
(II) Технологийн инноваци ба дасан зохицох чадвар
Орон нутгийн бодит хэрэгцээний дагуу жижиг усан цахилгаан станцын технологийн судалгаа, хөгжүүлэлт, хэрэглээ нь аж ахуйн нэгжүүдийн зах зээлд байр сууриа эзлэх гол түлхүүр юм. Узбекистан, Киргизстанд зарим газар нутаг нь нарийн төвөгтэй газар нутаг, голын нөхцөл байдал өөрчлөгддөг. Аж ахуйн нэгжүүд нарийн төвөгтэй газар нутаг, усны урсгалын нөхцөлд дасан зохицсон жижиг усан цахилгаан станцын тоног төхөөрөмжийг хөгжүүлэх шаардлагатай байна. Уулын голуудын усны их уналт, турбулент урсгалын онцлогийг харгалзан цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн үр ашиг, тогтвортой байдлыг сайжруулахын тулд өндөр үр ашигтай турбин, тогтвортой цахилгаан үйлдвэрлэх тоног төхөөрөмжийг боловсруулсан.
Аж ахуйн нэгжүүд технологийн шинэчлэл, шинэчлэлд анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй. Шинжлэх ухаан, технологийн тасралтгүй хөгжлийг дагаад жижиг усан цахилгаан станцын технологи ч мөн байнга сайжирч байна. Аж ахуйн нэгжүүд жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийн үйл ажиллагаа, менежментийн түвшинг сайжруулахын тулд ухаалаг удирдлагын систем, алсын хяналтын технологи зэрэг дэвшилтэт технологи, үзэл баримтлалыг идэвхтэй нэвтрүүлэх хэрэгтэй. Ухаалаг удирдлагын системээр дамжуулан жижиг усан цахилгаан станцын тоног төхөөрөмжийг бодит цагийн хяналт, алсын удирдлагаар хангаж, тоног төхөөрөмжийн эвдрэлийг цаг тухайд нь илрүүлж, шийдвэрлэх, тоног төхөөрөмжийн ашиглалтын үр ашиг, найдвартай байдлыг сайжруулах боломжтой.
(III) Эрсдэлийн удирдлагын стратегиуд
Узбекистан, Киргизстанд жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг хэрэгжүүлэхдээ аж ахуйн нэгжүүд цогц үнэлгээ хийж, бодлого, зах зээл, байгаль орчны болон бусад эрсдэлд үр дүнтэй хариу арга хэмжээ авах шаардлагатай. Бодлогын эрсдэлийн хувьд хоёр улсын бодлого цаг хугацааны явцад өөрчлөгдөж болно. Аж ахуйн нэгжүүд орон нутгийн бодлогын чиг хандлагыг сайтар анхаарч, төслийн стратегиа цаг тухайд нь тохируулах хэрэгтэй. Хэрэв орон нутгийн засаг захиргааны жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдэд олгох татаасны бодлого өөрчлөгдвөл аж ахуйн нэгжүүд урьдчилан бэлтгэл хийж, бусад санхүүжилтийн эх үүсвэрийг олох эсвэл төслийн зардлыг бууруулах хэрэгтэй.
Зах зээлийн эрсдэл нь аж ахуйн нэгжүүдийн анхаарах ёстой гол асуудал юм. Зах зээлийн эрэлтийн өөрчлөлт болон өрсөлдөгчдийн стратегийн тохируулга нь компанийн төслүүдэд нөлөөлж болзошгүй. Аж ахуйн нэгжүүд зах зээлийн судалгааг бэхжүүлж, зах зээлийн эрэлт хэрэгцээ, өрсөлдөгчдийн нөхцөл байдлыг ойлгож, зах зээлийн зохистой стратеги боловсруулах хэрэгтэй. Зах зээлийн судалгаагаар дамжуулан орон нутгийн оршин суугчид болон аж ахуйн нэгжүүдийн цахилгаан эрчим хүчний эрэлт хэрэгцээ, түүнчлэн өрсөлдөгчдийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний давуу талыг ойлгож, илүү өрсөлдөх чадвартай зах зээлийн стратеги боловсруулах хэрэгтэй.
Байгаль орчны эрсдэлийг ч үл тоомсорлож болохгүй. Жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг барих, ажиллуулах нь голын экосистемийн өөрчлөлт, газрын нөөцийг эзлэх зэрэг орон нутгийн экологийн орчинд тодорхой нөлөө үзүүлж болзошгүй. Аж ахуйн нэгжүүд төслийг хэрэгжүүлэхийн өмнө байгаль орчны цогц үнэлгээ хийж, төслийн тогтвортой хөгжлийг хангахын тулд байгаль орчныг хамгаалах зохих арга хэмжээг боловсруулах ёстой. Төслийн барилгын ажлын явцад газрын нөөцөд учрах хохирлыг бууруулахын тулд хөрс, усыг хамгаалах үр дүнтэй арга хэмжээ авах; төслийн үйл ажиллагааны явцад экологийн тэнцвэрт байдлыг алдагдуулахгүй байхын тулд голын экосистемийн хяналт, хамгаалалтыг бэхжүүлэх.
Дүгнэлт: Бичил усан цахилгаан станц Төв Азийн ирээдүйг гэрэлтүүлж байна
Узбекистан, Киргизстаны эрчим хүчний тавцанд бичил усан цахилгаан станц урьд өмнө байгаагүй эрч хүч, боломжуудыг харуулж байна. Хэдийгээр хоёр улс хөгжлийн замд өөрсдийн сорилттой тулгарч байгаа ч бодлогын хүчтэй дэмжлэг, элбэг дэлбэг усны нөөц, тасралтгүй технологийн дэвшил нь жижиг усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэх бат бөх суурийг тавьсан. Жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг аажмаар ахиулах замаар хоёр улсын эрчим хүчний бүтцийг оновчтой болгож, уламжлалт чулуужсан эрчим хүчнээс хамаарлыг улам бүр бууруулж, нүүрстөрөгчийн ялгарлыг мэдэгдэхүйц бууруулж, дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөд хариу арга хэмжээ авахад чухал ач холбогдолтой юм.
Жижиг усан цахилгаан станцыг хөгжүүлэх нь хоёр улсын эдийн засгийн хөгжилд шинэ түлхэц өгөх болно. Узбекистанд жижиг усан цахилгаан станцын төслүүдийг барих нь холбогдох салбаруудын хөгжлийг хурдасгаж, эдийн засгийн олон янз байдлыг дэмжих болно. Киргизстанд жижиг усан цахилгаан станц нь зөвхөн дотоодын эрчим хүчний хэрэгцээг хангахаас гадна эдийн засгийн шинэ өсөлтийн цэг болж, цахилгаан эрчим хүчний экспортоор дамжуулан үндэсний орлогыг нэмэгдүүлэх боломжтой. Ойрын ирээдүйд бичил усан цахилгаан станц нь Узбекистан, Киргизстаны эрчим хүчний хөгжлийн замыг гэрэлтүүлэх гэрэлт цамхаг болж, хоёр улсын тогтвортой хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулна гэдэгт би итгэж байна.
Нийтэлсэн цаг: 2025 оны 2-р сарын 10
