Láti ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kọkànlélógún, ìdàgbàsókè tó lágbára ti jẹ́ ọ̀rọ̀ tó ń jẹ àwọn orílẹ̀-èdè kárí ayé lógún. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tún ti ń ṣiṣẹ́ kára láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa bí a ṣe lè lo àwọn ohun àdánidá tó pọ̀ sí i lọ́nà tó tọ́ àti lọ́nà tó dára fún àǹfààní aráyé.
Fún àpẹẹrẹ, agbára afẹ́fẹ́ àti àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ míràn ti rọ́pò agbára afẹ́fẹ́ àtijọ́ díẹ̀díẹ̀.
Nítorí náà, ìpele wo ni ìmọ̀ ẹ̀rọ agbára omi ti China ti gbé kalẹ̀ sí báyìí? Ìpele wo ni àgbáyé? Kí ni pàtàkì iṣẹ́ iná mànàmáná omi? Ọ̀pọ̀ ènìyàn lè má lóye. Lílo àwọn ohun àdánidá nìkan ni èyí. Ṣé ó lè ní ipa tó jinlẹ̀ tó bẹ́ẹ̀? Nípa kókó yìí, a gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú orísun agbára omi.
Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Agbára Iná Omi
Ní tòótọ́, níwọ̀n ìgbà tí o bá ti lóye ìtàn ìdàgbàsókè ènìyàn dáadáa, o ó lóye pé títí di ìsinsìnyí, gbogbo ìdàgbàsókè ènìyàn ti yíká àwọn ohun àlùmọ́nì. Pàápàá jùlọ ní ìyípadà ilé iṣẹ́ àkọ́kọ́ àti ìyípadà ilé iṣẹ́ kejì, ìfarahàn àwọn ohun àlùmọ́nì èédú àti àwọn ohun àlùmọ́nì epo mú kí ìdàgbàsókè ènìyàn yára sí i.
Ó bani nínú jẹ́ pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ohun àlùmọ́nì méjì yìí ń ran àwùjọ ènìyàn lọ́wọ́ gidigidi, wọ́n tún ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àléébù. Yàtọ̀ sí àwọn ànímọ́ rẹ̀ tí kò ṣeé túnṣe, ipa lórí àyíká ti jẹ́ ọ̀ràn pàtàkì tí ó ń yọ ìwádìí ìdàgbàsókè ènìyàn lẹ́nu nígbà gbogbo. Nítorí irú ipò bẹ́ẹ̀, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ń ṣe ìwádìí lórí àwọn ọ̀nà ìjìnlẹ̀ àti ọ̀nà tí ó gbéṣẹ́ jù, nígbà tí wọ́n ń gbìyànjú láti rí bóyá àwọn orísun agbára tuntun wà tí ó lè rọ́pò àwọn ohun àlùmọ́nì méjì wọ̀nyí.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, pẹ̀lú ìgbà tí àkókò ń lọ àti ìdàgbàsókè rẹ̀, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tún gbàgbọ́ pé ènìyàn lè lo agbára nípasẹ̀ àwọn ọ̀nà ti ara àti ti kẹ́míkà. Ǹjẹ́ a lè lo agbára náà pẹ̀lú? Nítorí èyí ni agbára omi, agbára afẹ́fẹ́, agbára geothermal àti agbára oòrùn ti wọ inú ìran àwọn ènìyàn.
Ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ohun àdánidá mìíràn, ìdàgbàsókè agbára omi bẹ̀rẹ̀ láti ìgbà àtijọ́. Tí a bá wo ìwakọ̀ kẹ̀kẹ́ omi tí ó ti farahàn ní ọ̀pọ̀ ìgbà nínú àṣà ìtàn wa ní China gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ. Ìfarahàn ẹ̀rọ yìí jẹ́ ìfihàn lílo àwọn ohun àdánidá omi lọ́wọ́lọ́wọ́. Nípa lílo agbára omi, àwọn ènìyàn lè yí agbára yìí padà sí àwọn apá mìíràn.
Lẹ́yìn náà, ní àwọn ọdún 1930, àwọn ẹ̀rọ itanna tí a fi ọwọ́ ṣe fara hàn ní ojú ènìyàn, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì sì bẹ̀rẹ̀ sí í ronú nípa bí a ṣe lè mú kí àwọn ẹ̀rọ itanna ina ṣiṣẹ́ déédéé láìsí àwọn ohun èlò ènìyàn. Ṣùgbọ́n, ní àkókò yẹn, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì kò lè so agbára kinetic ti omi pọ̀ mọ́ agbára kinetic tí àwọn ẹ̀rọ itanna ina nílò, èyí tí ó tún fa àkókò dídé agbára omi fún ìgbà pípẹ́.
Títí di ọdún 1878, ọkùnrin ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ William Armstrong, nípa lílo ìmọ̀ iṣẹ́ àti ọrọ̀ rẹ̀, ṣe àgbékalẹ̀ ẹ̀rọ amúnáákì omi àkọ́kọ́ fún lílo ilé rẹ̀. Nípa lílo ẹ̀rọ yìí, William tan ìmọ́lẹ̀ ilé rẹ̀ bí ẹni pé ó ní ìmọ̀.
Lẹ́yìn náà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí í gbìyànjú láti lo agbára omi àti àwọn ohun àlùmọ́nì omi gẹ́gẹ́ bí orísun agbára láti ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti mú iná mànàmáná jáde àti láti yí agbára iná mànàmáná padà sí agbára ìṣẹ̀dá, èyí tí ó tún ti di kókó pàtàkì nínú ìdàgbàsókè àwùjọ fún ìgbà pípẹ́. Lónìí, agbára omi ti di ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà ìṣẹ̀dá agbára àdánidá tí ó bìkítà jùlọ ní àgbáyé. Ní ìfiwéra pẹ̀lú gbogbo àwọn ọ̀nà ìṣẹ̀dá agbára míràn, iná mànàmáná tí agbára omi ń pèsè jẹ́ ohun ìyanu.
Ìdàgbàsókè àti Ipò Tí Agbára Omi Ń Gbé Sílẹ̀ Lọ́wọ́lọ́wọ́ ní China
Nígbà tí ó padà sí orílẹ̀-èdè wa, agbára omi farahàn nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1882, Edison dá ètò agbára omi omi àkọ́kọ́ sílẹ̀ ní àgbáyé nípasẹ̀ ọgbọ́n tirẹ̀, a sì kọ́kọ́ dá agbára omi omi ti China sílẹ̀ ní ọdún 1912. Èyí tí ó ṣe pàtàkì jùlọ ni pé, wọ́n kọ́ Ibùdó agbára omi Shilongba ní Kunming, Yunnan nígbà náà, wọ́n lo ìmọ̀ ẹ̀rọ ti Germany pátápátá, nígbà tí China kàn rán àwọn òṣìṣẹ́ láti ran wọ́n lọ́wọ́.
Lẹ́yìn náà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé orílẹ̀-èdè China tún gbìyànjú láti kọ́ onírúurú ilé iṣẹ́ iná mànàmáná jákèjádò orílẹ̀-èdè náà, ète pàtàkì náà ṣì wà fún ìdàgbàsókè ìṣòwò. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, nítorí ipa tí ipò ilé ní àkókò náà, ìmọ̀ ẹ̀rọ agbára omi àti ohun èlò ẹ̀rọ ni a lè kó wọlé láti òkè òkun nìkan, èyí tí ó tún mú kí agbára omi China máa ń dúró sẹ́yìn àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà ní àgbáyé.
Ó ṣe tán, nígbà tí wọ́n dá New China sílẹ̀ ní ọdún 1949, orílẹ̀-èdè náà ṣe pàtàkì sí agbára omi. Ní pàtàkì ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn, China ní agbègbè tó pọ̀ gan-an àti àwọn ohun àlùmọ́nì agbára omi tó yàtọ̀, láìsí àní-àní àǹfààní àdánidá ni láti ṣe àgbékalẹ̀ agbára omi.
Ó yẹ kí o mọ̀ pé kìí ṣe gbogbo odò ló lè di orísun agbára fún ìṣẹ̀dá agbára iná mànàmáná. Tí kò bá sí omi ńlá tó lè ran lọ́wọ́, ó ṣe pàtàkì láti ṣẹ̀dá omi tó ń rọ̀ sí ojú ọ̀nà odò náà. Ṣùgbọ́n ní ọ̀nà yìí, kìí ṣe pé yóò jẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbára àti ohun ìní nìkan ni, ṣùgbọ́n ipa ìkẹyìn ti ìṣẹ̀dá agbára iná mànàmáná yóò dínkù gidigidi.
Ṣùgbọ́n orílẹ̀-èdè wa yàtọ̀. Odò Yangtze, Odò Yellow, Odò Lancang, àti Odò Nu ní orílẹ̀-èdè China, pẹ̀lú ìyàtọ̀ tí kò láfiwé láàrín àwọn orílẹ̀-èdè kárí ayé. Nítorí náà, nígbà tí a bá ń kọ́ ibùdó agbára omi, a kàn nílò láti yan agbègbè tí ó yẹ kí a sì ṣe àwọn àtúnṣe kan.
Láàárín àkókò láti ọdún 1950 sí ọdún 1960, ète pàtàkì ti ìṣẹ̀dá agbára iná mànàmáná ní orílẹ̀-èdè China ni láti kọ́ àwọn ibùdó agbára omi tuntun lórí ìpìlẹ̀ ìtọ́jú àti àtúnṣe àwọn ibùdó agbára omi tó wà tẹ́lẹ̀. Láàárín ọdún 1960 sí 1970, pẹ̀lú ìdàgbàsókè agbára omi, orílẹ̀-èdè China bẹ̀rẹ̀ sí í gbìyànjú láti kọ́ àwọn ibùdó agbára omi púpọ̀ sí i, kí wọ́n sì tún ṣe àwọn odò púpọ̀ sí i.
Lẹ́yìn àtúnṣe àti ṣíṣí sílẹ̀, orílẹ̀-èdè náà yóò tún mú kí owó ìdókòwò pọ̀ sí i nínú agbára omi. Ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ibùdó agbára omi àtijọ́, China ti bẹ̀rẹ̀ sí í lépa àwọn ibùdó agbára omi ńlá pẹ̀lú agbára ìṣẹ̀dá agbára tó lágbára àti iṣẹ́ tó dára sí ìgbésí ayé àwọn ènìyàn. Ní àwọn ọdún 1990, ìkọ́lé ìdí omi Three Gorges bẹ̀rẹ̀ ní gbangba, ó sì gba ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún láti di ibùdó agbára omi tó tóbi jùlọ ní àgbáyé. Èyí ni ìfihàn tó dára jùlọ ti ìkọ́lé ètò ìṣẹ̀dá àti agbára orílẹ̀-èdè tó lágbára ní China.
Kíkọ́ ìdènà omi Three Gorges tó láti fi hàn pé ìmọ̀ ẹ̀rọ agbára omi ti China ti dé iwájú gbogbo ayé láìsí àní-àní. Láìsí àní-àní, yàtọ̀ sí ìdènà omi Three Gorges, agbára omi ti China jẹ́ 41% gbogbo ìṣẹ̀dá agbára omi ti àgbáyé. Lára ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìmọ̀ ẹ̀rọ hydraulic tí ó jọra, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ti China ti borí àwọn ìṣòro tí ó le jùlọ.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, nínú lílo àwọn ohun àlùmọ́nì agbára, ó tún tó láti fi hàn pé iṣẹ́ agbára omi ilẹ̀ China dára gan-an. Àwọn ìwádìí fi hàn pé ní ìfiwéra pẹ̀lú orílẹ̀-èdè mìíràn ní àgbáyé, ìṣeéṣe àti àkókò tí agbára iná mànàmáná yóò fi máa dínkù ní China. Ìdí pàtàkì fún ipò yìí ni ìdúróṣinṣin àti agbára àwọn ètò agbára omi ilẹ̀ China.
Pataki agbara omi
Mo gbàgbọ́ pé gbogbo ènìyàn lóye ìrànlọ́wọ́ tí agbára omi ń fún àwọn ènìyàn jinlẹ̀. Fún àpẹẹrẹ kan, tí a bá gbà pé agbára omi ayé pòórá ní àkókò yìí, ó ju ìdajì àwọn agbègbè ayé lọ tí kò ní iná mànàmáná rárá.
Síbẹ̀síbẹ̀, ọ̀pọ̀ ènìyàn kò tíì mọ̀ pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé agbára omi ń ran aráyé lọ́wọ́ gidigidi, ṣé ó ṣe pàtàkì fún wa láti máa ṣe àgbékalẹ̀ agbára omi? Ó ṣe tán, ẹ jẹ́ ká wo bí wọ́n ṣe kọ́ ibùdó agbára omi ní Lop Nur gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ. Pípa tí wọ́n ń ṣe nígbà gbogbo mú kí àwọn odò kan gbẹ tí wọ́n sì pòórá.
Ní tòótọ́, ìdí pàtàkì tí àwọn odò tó wà ní àyíká Lop Nur fi pòórá ni lílo omi púpọ̀ jù láti ọwọ́ àwọn ènìyàn ní ọ̀rúndún tó kọjá, èyí tí kò ní í ṣe pẹ̀lú agbára omi fúnra rẹ̀. Pàtàkì agbára omi kò hàn nínú pípèsè iná mànàmáná tó tó fún aráyé nìkan. Gẹ́gẹ́ bí ìrísí omi oko, ìdènà ìkún omi àti ìtọ́jú rẹ̀, àti ọkọ̀ ojú omi, gbogbo wọn gbára lé ìrànlọ́wọ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ omi.
Fojú inú wò ó pé láìsí ìrànlọ́wọ́ Ìdáná Ẹnubodè Mẹta àti ìṣọ̀kan àwọn ohun àlùmọ́nì omi tí ó wà láàárín, iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ó yí i ká yóò ṣì dàgbàsókè ní ipò ìpilẹ̀ṣẹ̀ àti àìgbéṣẹ́. Ní ìfiwéra pẹ̀lú ìdàgbàsókè iṣẹ́ àgbẹ̀ lónìí, àwọn ohun àlùmọ́nì omi tí ó wà nítòsí Àwọn Ẹnubodè Mẹ́ta yóò di “àfọ́”
Ní ti ìṣàkóso ìkún omi àti ìtọ́jú rẹ̀, ìdí omi Three Gorges Dam náà ti mú ìrànlọ́wọ́ ńlá wá fún àwọn ènìyàn. A lè sọ pé níwọ̀n ìgbà tí ìdí omi Three Gorges Dam kò bá ṣí, àwọn olùgbé àyíká kò ní ní láti ṣàníyàn nípa ìkún omi kankan. O lè gbádùn iná mànàmáná tó tó àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi, nígbà kan náà o ń fúnni ní àlàáfíà ọkàn fún àwọn ohun àlùmọ́nì.
Agbara omi fúnrarẹ̀ jẹ́ lílo àwọn ohun àlùmọ́nì omi lọ́nà tó tọ́. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ohun àlùmọ́nì tó ṣeé túnṣe ní ìṣẹ̀dá, ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orísun agbára tó dára jùlọ fún lílo àwọn ohun àlùmọ́nì ènìyàn. Dájúdájú yóò kọjá èrò inú ènìyàn.
Ọjọ́ iwájú Agbára Tí A Lè Ṣe Àtúnṣe
Bí àwọn àìlera epo àti epo èédú ṣe ń hàn gbangba sí i, lílo àwọn ohun àdánidá ti di kókó pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ní àkókò òní. Pàápàá jùlọ ilé iṣẹ́ agbára epo èédú àtijọ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ń lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò láti pèsè agbára díẹ̀, yóò fa ìbàjẹ́ ńlá sí àyíká tí ó yí i ká, èyí tí ó tún fipá mú kí ilé iṣẹ́ agbára epo èédú àti epo èédú kúrò ní ipò ìtàn.
Nínú ipò yìí, àwọn ọ̀nà ìṣẹ̀dá agbára tuntun bíi agbára afẹ́fẹ́ àti agbára geothermal, tí ó jọ agbára ìṣẹ̀dá agbára hydroelectric, ti di àwọn ìtọ́sọ́nà ìwádìí pàtàkì fún àwọn orílẹ̀-èdè kárí ayé lónìí àti fún ìgbà pípẹ́. Gbogbo orílẹ̀-èdè ń retí ìrànlọ́wọ́ ńlá tí àwọn ohun àlùmọ́nì tí ó lè ṣe àtúnṣe lè fún aráyé.
Sibẹsibẹ, ni ibamu si ipo lọwọlọwọ, agbara omi si tun wa ni ipo akọkọ laarin awọn orisun isọdọtun. Ni apa kan, eyi jẹ nitori aiṣedeede ti imọ-ẹrọ iṣelọpọ agbara, gẹgẹbi iṣelọpọ agbara afẹfẹ, ati oṣuwọn lilo kikun ti awọn orisun kekere; Ni apa keji, agbara omi nikan nilo lati dinku ati pe kii yoo ni ipa nipasẹ ọpọlọpọ awọn agbegbe adayeba ti ko ni iṣakoso.
Nítorí náà, ọ̀nà sí ìdàgbàsókè tó pẹ́ títí ti agbára àtúnṣe jẹ́ èyí tó gùn gan-an, àwọn ènìyàn sì nílò sùúrù tó láti kojú ọ̀ràn yìí. Ọ̀nà yìí nìkan ni a lè gbà mú àyíká àdánidá tó ti bàjẹ́ tẹ́lẹ̀ padà díẹ̀díẹ̀.
Nígbà tí a bá wo gbogbo ìtàn ìdàgbàsókè ènìyàn, lílo àwọn ohun àlùmọ́nì ti mú ìrànlọ́wọ́ wá fún aráyé tí ó ju èrò ènìyàn lọ pátápátá. Bóyá nínú ìlànà ìdàgbàsókè àtijọ́, a ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣìṣe tí a sì ti ba ìṣẹ̀dá jẹ́, ṣùgbọ́n lónìí, gbogbo èyí ń yípadà díẹ̀díẹ̀, àwọn ìrètí ìdàgbàsókè ti agbára àtúnṣe sì dájú pé ó mọ́lẹ̀.
Èyí tó ṣe pàtàkì jùlọ ni pé, bí àwọn ìpèníjà ìmọ̀ ẹ̀rọ ṣe ń pọ̀ sí i, lílo àwọn ohun àlùmọ́nì ènìyàn ń sunwọ̀n sí i díẹ̀díẹ̀. Ní àfikún sí iṣẹ́ afẹ́fẹ́, a gbàgbọ́ pé ọ̀pọ̀ ènìyàn ti kọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àpẹẹrẹ àwọn ẹ̀rọ afẹ́fẹ́ nípa lílo onírúurú ohun èlò, ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn díẹ̀ ló mọ̀ pé iṣẹ́ afẹ́fẹ́ lọ́jọ́ iwájú lè ṣe iná mànàmáná nípasẹ̀ ìgbọ̀nsẹ̀.
Dájúdájú, kò ṣeé ṣe láti sọ pé agbára omi kò ní àléébù kankan. Nígbà tí a bá ń kọ́ àwọn ibùdó agbára omi, iṣẹ́ ilẹ̀ ńláńlá àti ìdókòwò kọnkéréètì kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀. Nígbà tí ìkún omi bá ń fa ìkún omi káàkiri, orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan gbọ́dọ̀ san owó ìtúntò púpọ̀ fún un.
Èyí tó ṣe pàtàkì jùlọ ni pé, tí kíkọ́ ibùdó agbára omi bá kùnà, ipa tó ní lórí àwọn agbègbè ìsàlẹ̀ àti àwọn ètò ìṣiṣẹ́ yóò ju èrò àwọn ènìyàn lọ. Nítorí náà, kí a tó kọ́ ibùdó agbára omi, ó ṣe pàtàkì láti rí i dájú pé a ṣe àgbékalẹ̀ àti ìkọ́lé ẹ̀rọ dáadáa, àti àwọn ètò pajawiri fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀. Ọ̀nà yìí nìkan ni àwọn ibùdó agbára omi lè di àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ tó ń ṣe àǹfààní fún aráyé.
Ní ṣókí, ọjọ́ iwájú ìdàgbàsókè tó wà pẹ́ títí yẹ kí a máa retí, kókó pàtàkì sì wà nínú bóyá àwọn ènìyàn fẹ́ lo àkókò àti agbára tó pọ̀ tó lórí rẹ̀. Nínú iṣẹ́ agbára omi, àwọn ènìyàn ti ṣe àṣeyọrí ńlá, ìgbésẹ̀ tó tẹ̀lé ni láti mú lílo àwọn ohun àdánidá mìíràn sunwọ̀n sí i díẹ̀díẹ̀.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Kẹrin-23-2023
