၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရိုးရာရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ

ရေအားလျှပ်စစ်ဆိုသည်မှာ အင်ဂျင်နီယာတိုင်းတာမှုများကို အသုံးပြု၍ သဘာဝရေစွမ်းအင်ကို လျှပ်စစ်စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရေစွမ်းအင်အသုံးချမှု၏ အခြေခံနည်းလမ်းဖြစ်သည်။ အားသာချက်များမှာ လောင်စာဆီမသုံးစွဲခြင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကို မညစ်ညမ်းစေခြင်း၊ မိုးရွာသွန်းမှုဖြင့် ရေစွမ်းအင်ကို အဆက်မပြတ် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းနိုင်ခြင်းရှိခြင်း၊ စက်မှုနှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများသည် ရိုးရှင်းခြင်းနှင့် လည်ပတ်မှုသည် ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိပြီး အဆင်ပြေခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ သို့သော် အထွေထွေရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမှာ ကြီးမားပြီး တည်ဆောက်ချိန်ကြာမြင့်ကာ တစ်ခါတစ်ရံ ရေကြီးရေလျှံမှုဆုံးရှုံးမှုအချို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ရေအားလျှပ်စစ်ကို ရေကြီးရေလျှံမှုထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သင်္ဘောတင်ပို့ခြင်းစသည်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး ဘက်စုံအသုံးချမှုလည်း ရှိပါသည်။
ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ခြင်း အမျိုးအစားသုံးမျိုးရှိသည်-
၁။ ရိုးရာရေအားလျှပ်စစ်
ဆိုလိုသည်မှာ ရေကာတာအမျိုးအစား ရေအားလျှပ်စစ်ဖြစ်ပြီး ရေလှောင်ကန်အမျိုးအစား ရေအားလျှပ်စစ်ဟုလည်း လူသိများသည်။ ရေလှောင်ကန်တစ်ခုကို ရေကာတာတွင် ရေသိုလှောင်ခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၎င်း၏ အများဆုံးထွက်ရှိမှုစွမ်းအားကို ရေလှောင်ကန်၏ ပမာဏနှင့် ရေထွက်ပေါက်၏ အနေအထားနှင့် ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်တို့ ကွာခြားချက်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ ဤအမြင့်ကွာခြားချက်ကို head ဟုခေါ်ပြီး drop သို့မဟုတ် head ဟုခေါ်ပြီး ရေ၏ potential energy သည် head နှင့် အချိုးကျသည်။

၂။ မြစ်ရေအားလျှပ်စစ် (ROR)
ဆိုလိုသည်မှာ၊ stream-flow hydropower သို့မဟုတ် run-of-river hydropower ဟုလည်းလူသိများသော ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားသည် ရေအားကိုအသုံးပြုသော်လည်း ရေအနည်းငယ်သာလိုအပ်သည် သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရန် ရေများစွာသိုလှောင်ရန်မလိုအပ်သော ရေအားလျှပ်စစ်ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။ stream-flow hydroelectricity သည် ရေသိုလှောင်မှုမလိုအပ်သလောက် သို့မဟုတ် ရေသိုလှောင်ရုံငယ်တစ်ခုတည်ဆောက်သည့်အခါ conditioning pool သို့မဟုတ် forecourt ဟုခေါ်သော ရေသိုလှောင်ရုံငယ်တစ်ခုသာလိုအပ်သည်။ ရေသိုလှောင်ရုံကြီးကြီးမားမားမရှိခြင်းကြောင့် stream-flow လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုသည် ရေအရင်းအမြစ်များတွင် အသုံးပြုသောရေပမာဏ၏ ရာသီအလိုက်ပြောင်းလဲမှုများအပေါ် အလွန်ထိခိုက်လွယ်သောကြောင့် stream-flow လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ရံဖန်ရံခါစွမ်းအင်အရင်းအမြစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် Chuanliu လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွင် ရေစီးဆင်းမှုကို အချိန်မရွေးချိန်ညှိနိုင်သော regulating pool တစ်ခုတည်ဆောက်ပါက peak-shaving ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ သို့မဟုတ် base-load ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအဖြစ် အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။
၃။ ဒီရေအား
ဒီရေဓာတ်အားထုတ်လုပ်ခြင်းသည် ဒီရေလှိုင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အတက်အကျအပေါ် အခြေခံသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရေလှောင်ကန်များကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသိုလှောင်ရန် တည်ဆောက်ထားသော်လည်း ဒီရေလှိုင်းများမှ ထုတ်ပေးသော ရေစီးဆင်းမှုကို တိုက်ရိုက်အသုံးပြု၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ခြင်းလည်း ရှိပါသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒီရေလှိုင်းဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရန် သင့်တော်သော နေရာများစွာမရှိသော်လည်း ယူကေရှိ ရှစ်ခုသည် နိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုအပ်ချက်၏ ၂၀% ကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သည့် အလားအလာရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ဟုတ်ပါတယ်၊ ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ခြင်း အမျိုးအစားသုံးမျိုးဟာ ရိုးရာရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံတွေဖြစ်ပြီး နောက်ထပ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတစ်မျိုးဖြစ်တဲ့ Pumped Storage Power Station လည်းရှိပါတယ်၊ ဒီစက်ရုံဟာ ဓာတ်အားစနစ်မှာ ပိုလျှံတဲ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အား (ရေကြီးချိန်၊ အားလပ်ရက် ဒါမှမဟုတ် ညဘက်ဒုတိယပိုင်းမှာ ချိုင့်ဝှမ်းလျှပ်စစ်ဓာတ်အားနည်းပါးချိန်) ကို အသုံးပြုပါတယ်၊ အောက်ဘက်ရေလှောင်ကန်ထဲကရေကို အပေါ်ဘက်ရေလှောင်ကန်ကို သိုလှောင်ဖို့အတွက် စုပ်ထုတ်ပါတယ်။ စနစ်ဝန်အားအမြင့်ဆုံးရောက်တဲ့အခါ အပေါ်ဘက်ရေလှောင်ကန်ထဲကရေကို ချပြီး တာဘိုင်ကို မောင်းနှင်ပြီး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ပါတယ်။ ၎င်းမှာ အမြင့်ဆုံးလျှော့ချခြင်းနဲ့ ချိုင့်ဝှမ်းဖြည့်ခြင်းဆိုတဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်နှစ်ခုပါဝင်ပြီး ဓာတ်အားစနစ်အတွက် အကောင်းဆုံး အမြင့်ဆုံးလျှော့ချပေးတဲ့ ဓာတ်အားထောက်ပံ့မှုဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အပြင်၊ ၎င်းသည် ကြိမ်နှုန်း၊ အဆင့်၊ ဗို့အားကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ပြီး အရန်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်တာကြောင့် ဓာတ်အားကွန်ရက်ရဲ့ ဘေးကင်းပြီး အရည်အသွေးမြင့်လည်ပတ်မှုကို သေချာစေပြီး စနစ်ရဲ့စီးပွားရေးကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရာမှာ အရေးကြီးတဲ့အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပါတယ်။
ရေစုပ်စက်ဖြင့် သိုလှောင်ထားသော ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား မထုတ်လုပ်သော်လည်း ဓာတ်အားလိုင်းတွင် ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဓာတ်အားထောက်ပံ့မှုတို့ကြား ပဋိပက္ခကို ညှိနှိုင်းရာတွင် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ ရေတိုဝန်အား အမြင့်ဆုံးရောက်ရှိချိန်များတွင် အမြင့်ဆုံးပမာဏကို ထိန်းညှိရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ စတင်လည်ပတ်မှုနှင့် အထွက်နှုန်းသည် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲသွားပြီး ဓာတ်အားလိုင်း၏ ဓာတ်အားထောက်ပံ့မှု ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို သေချာစေပြီး ဓာတ်အားလိုင်းကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေပါသည်။ ဓာတ်အားအရည်အသွေး။ ယခုအခါ ၎င်းကို ရေအားလျှပ်စစ်အဖြစ် မခွဲခြားတော့ဘဲ လျှပ်စစ်သိုလှောင်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါသည်။
လက်ရှိအချိန်အထိ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ နိုင်ငံအားလုံးတွင် မဂ္ဂါဝပ် ၁၀၀၀ ကျော်ရှိသော ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ ၁၉၃ ရုံ လည်ပတ်လျက်ရှိပြီး ၂၁ ရုံမှာ တည်ဆောက်ဆဲဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် တရုတ်နိုင်ငံတွင် မဂ္ဂါဝပ် ၁၀၀၀ ကျော်ရှိသော ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ ၅၅ ရုံ လည်ပတ်လျက်ရှိပြီး ၅ ရုံမှာ တည်ဆောက်ဆဲဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမနေရာတွင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။