औष्णिक वीज निर्मितीचे फायदे म्हणजे कमी खर्च आणि प्रगत तंत्रज्ञान, परंतु त्याचे तोटे म्हणजे पर्यावरणाचे प्रदूषण आणि प्राथमिक ऊर्जेचा वापर. अणुऊर्जा निर्मितीमध्ये प्राथमिक ऊर्जेचा वापर होत नाही, तर अणुगळतीमुळे होणारे अणुकिरणोत्सर्ग आणि औष्णिक विजेपेक्षा जास्त खर्च हे त्याचे तोटे आहेत. हरित आणि पर्यावरण संरक्षणाचे फायदे, प्राथमिक ऊर्जेची बचत आणि पाण्याच्या स्रोताचा अभाव हे त्याचे तोटे आहेत. जलविद्युत निर्मितीचे मूलभूत तत्त्व म्हणजे पाण्याची पातळी कमी होण्याच्या प्रक्रियेचा वापर करून हायड्रॉलिक टर्बाइन जनरेटरच्या साहाय्याने वीज निर्माण करणे. म्हणजेच, पाण्याच्या पातळीतील ऊर्जेचे हायड्रॉलिक टर्बाइनच्या यांत्रिक ऊर्जेमध्ये रूपांतर करणे आणि नंतर त्या यांत्रिक ऊर्जेचा वापर जनरेटर चालवण्यासाठी करणे. यामुळे विद्युत ऊर्जा शास्त्रज्ञांना पाण्याची पातळी कमी होण्याच्या नैसर्गिक परिस्थितीचा उपयोग करता येतो, जल अभियांत्रिकी आणि यांत्रिक भौतिकशास्त्राचा प्रभावीपणे वापर करता येतो आणि सर्वोच्च परिणाम साधण्यासाठी काळजीपूर्वक जुळवणी करता येते.
तोटे: मोठे प्रदूषण, शाश्वत विकासासाठी अंधुक शक्यता, जास्त ऊर्जा वापर, कमी कार्यक्षमता, जलविद्युतचे दीर्घकालीन फायदे, कमी विलंब खर्च, प्रदूषणमुक्त, नवीकरणीय जलऊर्जा, मोठा एकूण जलविद्युत साठा, मोठे दोष, स्थिर मालमत्तेत मोठी गुंतवणूक, आणि भौगोलिक पर्यावरणासाठी उच्च आवश्यकता. उदाहरणार्थ, नैऋत्य चीन जलसंपत्तीने अत्यंत समृद्ध आहे, परंतु नैसर्गिक पर्यावरण खराब आहे; १. जलविद्युत निर्मिती प्रणाली नद्या आणि तलावांसारख्या उंच ठिकाणांवरील स्थितिज ऊर्जेसह पाण्याच्या प्रवाहाचा वापर करून ते सखल भागांपर्यंत पोहोचवते, त्यातील स्थितिज ऊर्जेचे हायड्रॉलिक टर्बाइनच्या गतिज ऊर्जेमध्ये रूपांतर करते, आणि नंतर हायड्रॉलिक टर्बाइनचा प्राइम मूव्हर म्हणून वापर करून जनरेटर चालवून वीज निर्माण करते.
फायदे: १. जलविद्युत निर्मितीची उच्च कार्यक्षमता, कमी वीज निर्मिती खर्च, युनिटची जलद सुरुवात, सुलभ नियमन. नैसर्गिक पाण्याच्या प्रवाहाच्या वापरामुळे, जलविद्युत निर्मिती अनेकदा जलसंपत्तीच्या व्यापक वापराचा एक महत्त्वाचा भाग असते. जलवाहतूक, मत्स्यपालन, सिंचन, पूर नियंत्रण आणि पर्यटन यांच्यासोबत मिळून ती जलसंपत्तीच्या व्यापक वापराची एक प्रणाली तयार करते. २. जलविद्युत निर्मिती; १. धरणविरहित जलग्रहण: जेव्हा कोरड्या हंगामात नदीच्या पात्रातील पाण्याची पातळी आणि प्रवाह सिंचन किंवा शहरी पाणीपुरवठ्याच्या गरजा पूर्ण करू शकतो, तेव्हा काठावर योग्य जागा निवडून, जलग्रहण संरचना उभारल्या जाऊ शकतात आणि पाणी वळवले जाऊ शकते किंवा गुरुत्वाकर्षणाने पुरवले जाऊ शकते. या प्रकारच्या जलग्रहणाला धरणविरहित जलग्रहण प्रकल्प म्हणतात, ज्याची वैशिष्ट्ये सोपी आहेत, परंतु त्यात नदीच्या पाण्याची पातळी आणि प्रवाह नियंत्रित केला जात नाही.
जलविद्युतची वैशिष्ट्ये (जलविद्युतची वैशिष्ट्ये कोणती आहेत)
ऊर्जेचा स्रोत प्रामुख्याने जनरेटरद्वारे निर्माण केला जातो. सध्या, जगातील वीज निर्मितीच्या पद्धतींमध्ये प्रामुख्याने औष्णिक वीज निर्मिती, जलविद्युत निर्मिती आणि अणुऊर्जा औष्णिक वीज निर्मिती यांचा समावेश होतो. याचे फायदे म्हणजे सुरुवातीचा कमी बांधकाम खर्च, स्थिर वीज निर्मिती आणि वर्षभर एकसारखे उत्पादन. त्यामुळे, जगातील सर्व देशांच्या वीज उत्पादनात याची प्रमुख भूमिका आहे, आणि एकूण वीज निर्मितीमध्ये याचा वाटा ७०% पेक्षा जास्त आहे.
जलविद्युतची वैशिष्ट्ये (जलविद्युतची वैशिष्ट्ये कोणती आहेत)
जलविद्युतच्या वैशिष्ट्यांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे
त्यामुळे, जलविद्युत निर्मितीचा खर्च तुलनेने कमी असतो आणि त्यातून स्वस्त वीज मिळू शकते. ३. जलविद्युत निर्मितीसाठीचे मुख्य ऊर्जा उपकरण असलेले वॉटर टर्बाइन जनरेटर युनिट, केवळ कार्यक्षमच नाही तर सुरू करण्याच्या प्रक्रियेतही लवचिक आहे. ते स्थिर अवस्थेतून पटकन सुरू केले जाऊ शकते आणि काही मिनिटांत कार्यान्वित केले जाऊ शकते, जेणेकरून काही सेकंदात भार वाढवण्याचे किंवा कमी करण्याचे काम पूर्ण करून विजेच्या भाराशी जुळवून घेता येते.
१. पाण्याच्या स्रोताच्या स्वरूपानुसार, त्याचे पारंपरिक जलविद्युत केंद्रांमध्ये वर्गीकरण केले जाऊ शकते, म्हणजेच नैसर्गिक नद्या आणि तलावांमधून वीज निर्माण करणे.
२. जलविद्युत केंद्रांच्या विकासाच्या पद्धतीनुसार, त्यांचे तीन मूलभूत प्रकारांमध्ये वर्गीकरण केले जाऊ शकते: धरण प्रकारची जलविद्युत केंद्रे, वळण प्रकारची जलविद्युत केंद्रे आणि संकरित जलविद्युत केंद्रे.
३. जलविद्युत केंद्रांच्या उपयोग शीर्षाच्या आकारानुसार, त्याचे ७० मीटर उच्च शीर्षात विभाजन केले जाऊ शकते.
औष्णिक वीज निर्मितीचे फायदे म्हणजे प्रगत तंत्रज्ञान, कमी खर्च आणि भौगोलिक पर्यावरणाच्या कमी गरजा. याचे तोटे म्हणजे मोठे प्रदूषण, शाश्वत विकास, निराशाजनक भविष्य, जास्त ऊर्जा वापर आणि कमी कार्यक्षमता. जलविद्युत निर्मितीचे फायदे म्हणजे दीर्घ इतिहास, नंतरच्या काळात कमी खर्च, प्रदूषणमुक्तता, नवीकरणीय जलऊर्जा आणि मोठ्या प्रमाणात जलऊर्जेचे साठे. याचे तोटे म्हणजे स्थिर मालमत्तेत मोठी गुंतवणूक आणि भौगोलिक क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक.
१. जलविद्युत निर्मितीचे तत्त्व: जलविद्युत निर्मितीमध्ये, नद्या आणि तलावांसारख्या उंच ठिकाणांवरील स्थितिज ऊर्जेसह पाण्याच्या प्रवाहाचा उपयोग करून ते सखल भागांपर्यंत पोहोचवले जाते, त्यातील स्थितिज ऊर्जेचे जल टर्बाइनच्या गतिज ऊर्जेमध्ये रूपांतर केले जाते आणि नंतर विद्युत ऊर्जा निर्माण करण्यासाठी जनरेटर चालवण्याकरिता जल टर्बाइनचा मुख्य चालक म्हणून वापर केला जातो. जल टर्बाइन फिरवण्यासाठी जलशक्तीचा वापर केला जातो आणि पाण्याच्या ऊर्जेचे यांत्रिक ऊर्जेमध्ये रूपांतर केले जाते.
सर्वप्रथम, आर्थिक दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, जलविद्युत हा सर्वात थेट लाभ आहे, ज्यातून अनेक अप्रत्यक्ष आर्थिक लाभही मिळू शकतात. उदाहरणार्थ, पर्यटन आणि मनोरंजन, मत्स्यपालन, जहाजवाहतूक किंवा पाणीपुरवठा यांसारख्या आर्थिक लाभांचे मोजमाप करता येते. याव्यतिरिक्त, यामध्ये कृषी सिंचन, वीज वितरण जाळ्यांचे नियमन आणि इतर अमोजनीय मूल्यांचाही समावेश होतो.
जलविद्युत निर्मितीचे तत्त्व आणि वैशिष्ट्ये
१. जर वाऱ्याचा वेग प्रति सेकंद १५ मीटरपर्यंत पोहोचला, तर वीज निर्मिती ६०,००० किलोवॅटपर्यंत वाढवता येते. बघा, दीपगृहे, नौकानयन सहाय्यक उपकरणे आणि नागरी दिव्यांसाठी लाटा किती स्वस्त वीज पुरवू शकतात? एक विशिष्ट उतार राखण्याव्यतिरिक्त, जलविद्युत आणि वीज प्रकल्पांना लक्षणीय प्रवाह असणे देखील आवश्यक आहे. त्यामुळे, प्रत्येक जलविद्युत केंद्राच्या वरच्या बाजूस.
जलविद्युतची वैशिष्ट्ये (जलविद्युतची वैशिष्ट्ये कोणती आहेत)
२. जलविद्युतचे मूलभूत तत्त्व म्हणजे पाण्याची पातळी कमी होण्याचा वापर करून जलविद्युत जनित्रासोबत सहकार्य करणे आणि वीज निर्माण करणे, म्हणजेच पाण्याची स्थितीज ऊर्जा वापरून जलचक्राच्या यांत्रिक ऊर्जेमध्ये रूपांतरित करणे आणि नंतर त्या यांत्रिक ऊर्जेचा वापर जनित्र चालवण्यासाठी करणे, जेणेकरून विद्युत ऊर्जा शास्त्रज्ञांना पाण्याची पातळी कमी होण्याच्या या नैसर्गिक परिस्थिती मिळवता येतात आणि द्रव अभियांत्रिकी आणि यांत्रिक भौतिकशास्त्र इत्यादींचा प्रभावीपणे वापर करता येतो.
३. १. स्थितीज ऊर्जा साठवून ठेवण्यासाठी पाण्याच्या मोठ्या प्रमाणाचा वापर करा आणि गतिज ऊर्जेचे रूपांतर प्राइम मूव्हर चालवण्यासाठी करा.
२. मार्गदर्शक जलमार्ग आणि पेनस्टॉकचा वापर करून पाण्याच्या आकारमानाच्या स्थितीज ऊर्जेचे गतिज ऊर्जेमध्ये रूपांतर करा.
३. जलविद्युतसाठी अनुकूल ठिकाण भार केंद्रापासून दूर, विजेपासून लांब असते आणि पारेषण खर्च जास्त असतो.
४. जलविद्युत निर्मितीची कार्यक्षमता ९०% पेक्षा जास्त आहे.
पोस्ट करण्याची वेळ: १६ डिसेंबर २०२२
