Desbideratze motako zentral hidroelektriko bat zentral hidroelektriko mota bat da, eta ibai baten goranzko eta beheranzko atalen arteko kota-aldea naturala kontzentratzeko artifizialki eraikitako ura desbideratzeko egiturak (hala nola ubideak, tunelak eta presio-hodiak) erabiltzen ditu, eta horrela elektrizitatea sortu.
Osagai nagusiak:
Sarrerako egitura:
Ibaiaren goiko aldean kokatua. Ibaiko ura harrapatzeko eta ur-desbideratze kanalera bideratzeko presa edo presa baxu bat dauka.
Hondakinak eta sedimentuak kentzeko, ondorengo ekipamendua babesteko, sarrera bat, zabor-euskarria eta sedimentazio-ontzi bat ditu.
Uraren desbideratze-hodia:
Hau da zentral hidroelektrikoaren “arteria”. Kanal irekia, presio gabeko tunela, presio-tunela edo hodi bat izan daiteke.
Bere funtzioa ura hartune-egituretatik beheko zentral elektrikora distantzia luzez garraiatzea da, malda nahiko txiki batekin mendi-magalean zehar.
Presio-aurrerapeneko badia/gainbehera-tangaren:
Presio-aurreko badia: Kanal irekiaren amaieran kokatua, presio gabeko uraren desbideratze-kanala eta presio-hodia lotzen dituen trantsizio-egitura bat da, ur-fluxua egonkortzeko, sedimentuak gehiago finkatzeko eta gainezka egiteko balio duena.
Ur-presioa murrizteko depositua: Presio-tunel luzeko sistemetan, ardatz edo dorre bertikal bat instalatzen da ur-mailuaren presioa murrizteko; uraren desbideratze-sistemaren eta presio-hodiaren arteko babes-mekanismo gisa jokatzen du.
Presio-hodia:
Presio-badiatik edo gainezkatze-tangetatik behera maldan behera dagoen hodi itxi bat, ur-fluxua abiadura handian turbinara bideratzen duena. Altitude-diferentzia handia ur-presio-energia bihurtzen da hemen.
Indargunea:
Ibaiaren behealdean dago, sarrera-egituraren urrun. Turbina, sorgailua eta kontrol-sistema daude bertan. Presio handiko ur-fluxuak turbina biratzen du, eta honek sorgailua mugiarazten du elektrizitatea sortzeko.
Amaiera-ibilbidea:
Energia sortu ondoren, ura leunki isurtzen da jatorrizko ibaiaren ibilgura itzultzeko hustubidearen bidez.
Abantaila nagusiak:
Altuera-diferentzia naturalaren aprobetxamendu osoa: Bereziki egokia da malda handiko eta emari txiki samarrak dituzten mendiko ibaietan eraikitzeko, ur-jauzi handia (altuera-diferentzia) ekonomikoki lortzeko aukera emanez.
Urtegi txikien uholdeak: Normalean presa baxuak baino ez dira eraikitzen, eta horrek lurrak gutxien gainezka egitea eta biztanleen lekualdatzea eragiten du, ingurumen ekologikoan eta pertsonen bizitzan eragin nahiko txikia izanik.
Inbertsio nahiko malgua: Ura desbideratzeko hodiaren luzera eta diametroa faseka eraiki daitezke, topografiaren eta eskuragarri dauden funtsen arabera.
Ibaiaren emari naturalaren aldaketa txikia: Hartualdiaren beheko aldean dagoen ibaiaren ubideak (hustubideko isurketa punturaino) emari murriztua edo lehortzea ere izan dezake, baina hori arindu daiteke emari ekologikoa askatuz. Desabantaila nagusiak:
Oso sentikorra isurketa-gorabehera naturalen aurrean: Urtegien edukiera mugatua dela eta, energia sortzeko irteera zuzenean ibaiaren ur-emari naturalaren araberakoa da, eta horrek energia sortzeko ezegonkortasuna eragiten du urtaro heze eta lehorretan.
«Emaria murriztutako sekzioen» presentzia: Ur-hartunearen eta zentral elektrikoaren arteko jatorrizko ibai-kanalak ur-emari murriztu egingo du nabarmen, edo baita lehortu ere, eta horrek eragina izan dezake ibaiertzeko ekosisteman eta paisaian.
Eskakizun geologiko handiak: Distantzia luzeko desbideratze-tunelek mendi-lur konplexua zeharkatu behar dute, eta horrek arrisku geologiko handiagoak (lur-jausiak, ur-sarrerak) dakartza eraikuntza-fasean.
Funtzionamendu-malgutasun apur bat eskasagoa: Urtegi handiko zentral elektrikoekin alderatuta, sareko kargaren aldaketei azkar erantzuteko gaitasuna ahulagoa da.
Aplikazio Eszenatokiak:
Mendiguneetako ibai txiki eta ertainak, batez ere malda malkartsuak eta bihurgune naturalak dituzten ibai-zatietan (non ubideak zuzentzearen bidez ur-jauzi esanguratsua lor daitekeen).
Kaskadako energia hidroelektriko baten garapenaren etapa bat bezala.
Ingurumen-babeserako eskakizun handiak dituzten eremuetan, non uholde handiak baimentzen ez diren.
Argitaratze data: 2025eko abenduaren 19a
